Հասմիկ Մելքոնյանի ուսումնական բլոգ

1. Զույգ նախադասությունները միացրո՛ւ, մեկ բարդ նախադասություն դարձրո՛ւ ` քանի ձևով կարող ես:

Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների: Դրանք տանում են դեպի այգիները:
Զրույցը լռում էր: Նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:
Գուցե այդպիսին է եղել աշխարհը այն ժամանակ: Քարածուխի հսկա շերտեր են գոյացել և շերտերի վրա պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր:
Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց: Մեկը հետևում է իրեն:
 Անունը Ծիրանի տափ է: Ծիրանի ոչ մի ծառ չկա այնտեղ: 
ժամանակին հսկաներ են ապրել: Իհարկե, այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել:
Շինականին քարափի գլխի հովը դուր եկավ: Կալին կալսածը հեշտ կլիներ քամուն տալ:
Ես ուրախ կլինեմ: Ամեն ինչ կկարգավորվի:
Դու քաջ ես ու անձնվեր: Դու կարդարացնես մեր հույսերը: Մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր 

երկարությունը հարյուր հազար կիլոմետրի է հասնում: Դա հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է:

1. Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների, որոնք տանում են դեպի այգիները։

Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների, և դրանք տանում են դեպի այգիները։

Երբ փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների, դրանք տանում են դեպի այգիները։

2. Զրույցը լռում էր, որովհետև նրանք լսում էին ջրերի ձայնը։

Զրույցը լռում էր, և նրանք լսում էին ջրերի ձայնը։

Քանի որ նրանք լսում էին ջրերի ձայնը, զրույցը լռում էր։

3. Գուցե այդպիսին է եղել աշխարհը այն ժամանակ, քանի որ քարածուխի հսկա շերտեր են գոյացել և պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր։

Աշխարհը, գուցե, այն ժամանակ այդպիսին է եղել, քանի որ քարածուխի հսկա շերտեր են գոյացել ու պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր։

4. Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց, որ մեկը հետևում է իրեն։

Որսորդը զգաց, որ մեկը հետևում է իրեն, երբ վեր էր բարձրանում։

5. Անունը Ծիրանի տափ է, սակայն այնտեղ ոչ մի ծիրանի ծառ չկա։

Չնայած անունը Ծիրանի տափ է, այնտեղ ոչ մի ծիրանի ծառ չկա։

6. Ժամանակին հսկաներ են ապրել, ուստի այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել։

Երբ ժամանակին հսկաներ են ապրել, այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել։

7. Շինականին քարափի գլխի հովը դուր եկավ, քանի որ կալին կալսածը հեշտ կլիներ քամուն տալ։

Քարափի գլխի հովը դուր եկավ շինականին, որովհետև կալին կալսածը հեշտ կլիներ քամուն տալ։

8. Ես ուրախ կլինեմ, եթե ամեն ինչ կարգավորվի։

Եթե ամեն ինչ կարգավորվի, ես ուրախ կլինեմ

9. Դու քաջ ես ու անձնվեր, ուստի կարդարացնես մեր հույսերը։

Քանի որ դու քաջ ես ու անձնվեր, դու կարդարացնես մեր հույսերը։

10. Մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր երկարությունը հարյուր հազար կիլոմետրի է հասնում, ինչը հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է։

Հարյուր հազար կիլոմետրի հասնող մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր երկարությունը հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է։

2. Ըստ տրված կաղապարների`նախադասություններ կազմի´ր: Բարդհամադասակա՞ն, թե՞ստորադասական նախադասություններ ստացվեցին:

……………, և……………..:

……………, ու…………….:

……………, կամ………….:

……………, և………………:

……………, կամ…………..:

Ե՛վ…….., և՛………..:
Ո՛չ………., ո՛չ………:
Թե՛………., թե՛………:
Կամ………., կամ………:

……………….., թե՞…………….:

1. Երևանի փողոցները լի են մեքենաներով, և երթևեկությունն այստեղ բավականին ծանրաբեռնված է։ (Բարդ համադասական)

2. Արևը մայր էր մտնում, ու երկինքը ծածկվում էր կարմրավուն շողերով։ (Բարդ համադասական)

3. Կարող ես գնալ դասի, կամ մնալ տանը և կրկնել նյութը։ (Բարդ համադասական)

4. Անին ուշացավ դասից, և ուսուցիչը նկատողություն արեց։ (Բարդ համադասական)

5. Կամ դու ինձ կասես ճշմարտությունը, կամ ես ինքս կպարզեմ այն։ (Բարդ համադասական)

6. Ե՛վ Արմինեն, և՛ Մարինեն մասնակցեցին մրցույթին։ (Բարդ համադասական)

7. Ո՛չ ձմեռը, ո՛չ գարունը չեն կարող խանգարել մեր ճանապարհորդությանը։ (Բարդ համադասական)

8. Թե՛ Արեգը, թե՛ Դավիթը մեծ հաջողությունների են հասել սպորտում։ (Բարդ համադասական)

9. Կամ կգնանք կինո, կամ կանցկացնենք երեկոն տանը։ (Բարդ համադասական)

10. Չգիտեմ, թե դու կգաս, թե՞ ոչ։ (Բարդ ստորադասական)

Շաղկապ-իրար կապել, շաղկապել: Շաղկապները իրար են կապում նախադասությունները կամ նախադասության անդամները: 
Բաժանվում են երկու տեսակի

Համադասական՝ և, ու, բայց, իսկ, սակայն, այլ, կամ, էլ, նաև, այլև, ապա, այսինքն, ուրեմն  և այլն: (Կապում են նախադասության համազոր անդամներ կամ համազոր, համադաս նախադասություններ)
Օրինակ՝ Ահել ու ջահել իրարով անցան:
Կա Մեծարենց, կա Տերյան, և բազում ուրիշ պոետներ կան:

Ստորադասական ՝ որ, թե, եթե, նախքան, որպեսզի, որովհետև, թեև, թեկուզ, թեպետև, մինչ, մինչև, մինչդեռ, քան և այլն: (Բարդ նախադասության մեջ ստորադաս ՝ երկրորդական նախադասությունը կապում են  գերադաս , գլխավոր նախադասությանը)
Օրինակ՝ Գևորգի առաջարկը նա ընդունեց, որովհետև հավատաց քաջությանը:

1. Փորձի՛ր բացատրել տրված խմբերի նախադասությունների տարբերությունը (ուշադրությո՛ւն դարձրունրանց մեջ մտնող նախադասությունների հարաբերությանը) և անվանի՛ր խմբերից յուրաքանչյուրը:

Ա. Շների ծառայությունների մասին կարելի է երկար գրել, կարելի է նաև նրանց պատվին կանգնեցված հուշարձանների մասին պատմել:
Լճում ձկների տեսակները շատացել են, և կերի պակաս է նկատվում:
Սիգը  դրսից է բերվել Սևան և այստեղ իր բազմացման համար նպաստավոր պայմաններ է գտել: Հողը ոչ թե օգնում է բույսերին, այլ խանգարում է նրանց աճին:

Բ. Մ. թ. ա. IV ղարում շունն է արթնացրել Կորնթոս քաղաքի կայազորին, երբ թշնամին գաղտագողի մոտեցել է քաղաքին:
Ճապոնացի գիտնական Նոդզավան ասում է, որ հողը բոլորովին էլ չի նպաստում բույսերի աճին:
Գետերի հոսանքում էլ ձուկն ազատ երթևեկելու հնարավորություն չունի, քանի որ ամենուրեք 

դրված են ջրմուղ սարքեր ու կայաններ:
Սևանում համեմատաբար բարվոք  է սիգ ձկան վիճակը, որը դրսից` ռուսական Լադոգա և Չադ լճերից է բերվել:

Ա խմբի նախադասությունները – Համադաս բարդ նախադասություններ են :

Բ խումբ – Ստորադաս բարդ նախադասություններ

2.Տրված բարդ նախադասությունները երկու խմբի բաժանի՛ր` ըստ նրանց մեջ մտնող նախադասությունների հարաբերության:

Երբ պորտուգալացիները հայտնագործեցին Սուրբ Հեղինե կղզին, նա պատված է համատարած անտառով:Կղզյակում խոզեր ու այծեր թողեցին, որ նավաբեկությունից տուժած մարդիկ կարողանան որոշ ժամանակ այնտեղ ապրել:
Ամենուրեք բավականաչափ կենդանիներ կային, և մարդիկ չէին մտածում դրանց վերանալու մասին:

Որսորդությունը դարձավ նաև սպորտ, իսկ սպորտին հատուկ է ռեկորդներ սահմանելու ձգտումը:
Արևելյան մի տիրակալ տիրակալ հռչակվեց նրանով, որ անձամբ հազար առյուծ խփեց:
Մի ժամանակ առյուծների մռնչյունը լսվում էր Հունաստանից մինչև Հիմալայան լեռների ստորոտը, բայց այսօր այդ վայրերում առյուծներ չկան:՚

Ստորադաս նախադասություններ ՝

Երբ պորտուգալացիները հայտնագործեցին Սուրբ Հեղինե կղզին, նա պատված էր համատարած անտառով:

(Երբ ստորադասական շաղկապը ցույց է տալիս ժամանակային հարաբերություն)

Կղզյակում խոզեր ու այծեր թողեցին, որ նավաբեկությունից տուժած մարդիկ կարողանան որոշ ժամանակ այնտեղ ապրել:

(Որ ստորադասական շաղկապը ցույց է տալիս նպատակային հարաբերություն)

• Արևելյան մի տիրակալ տիրակալ հռչակվեց նրանով, որ անձամբ հազար առյուծ խփեց:

(Որ ստորադասական շաղկապով ստորադաս նախադասությունը բացատրում է «նրանով» բաղադրիչը)

Համադաս բարդ նախադասություններ

(Բաղադրիչ նախադասությունները համազոր են, միանում են համադասական շաղկապներով)

• Ամենուրեք բավականաչափ կենդանիներ կային, և մարդիկ չէին մտածում դրանց վերանալու մասին:

(Եվ համադասական շաղկապ)

• Որսորդությունը դարձավ նաև սպորտ, իսկ սպորտին հատուկ է ռեկորդներ սահմանելու ձգտումը:

(Իսկ համադասական շաղկապ, համադասական հարաբերություն)

• Մի ժամանակ առյուծների մռնչյունը լսվում էր Հունաստանից մինչև Հիմալայան լեռների ստորոտը, բայց այսօր այդ վայրերում առյուծներ չկան:

(Բայց հակադրական շաղկապ)

3. Փորձի՛ր տրված նախադասությունները լրացնել:

1-ին վարժության … խմբում բարդ ստորադասական նախադասություններ են.  դրանց կազմի մեջ մտնող նախադասություններից մեկը … է, մյուսը`…:
… խմբում բարդ համադասական նախադասություններ են, դրանց կազմի մեջ մտնող նախադասությունները…:
Համադաս նախադասություններն ու նախադասության համադաս անդամները կարող են կապակցվել …. շաղկապներով:
Երկրորդական նախադասությունները գլխավորի հետ կապվում են…. շաղկապներով կամ հարաբերական դերանուններով:

1. Դուրս գրի՛ր մակբայները, գրի՛ր տեսակը: 

Դուք քաջաբար պաշտպանեցիք ձեր իրավունքները: — Ձևի մակբայ
Հավաքեց իր իրերը և իսկույն դուրս գնաց: — Ձևի մակբայ
Նստեց աթոռի մոտ և սկսեց դանդաղ գրել: — Ձևի մակբայ
Շուտով կբացվի լույսը, կսկսեն հայտնվել լույսի կտորները: — Ժամանակի մակբայ
Շտապ փնտրում էր Կատյային, բայց թե ինչ էր ուզում, չիմացա: — Ժամանակի մակբայ
Նա քիչ-քիչ հանդարտվեց, դադարեց գոռալ: — Ժամանակի մակբայ