Դասարանական առաջադրանքներ՝ 187-ա,գ;188-ա,գ;189-ա,;190-ա

ա) sin a=+-1
գ) sin a =+-0.5

ա) cos a =0
գ) cos a =-1

ա) sin a=+-0.5, ctg a =+-1,7

ա) cos a=0.8
tga=sin a /cos a =0,6/0,8=0,75
«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի Միջին դպրոց 8․8 դասարան
Դասարանական առաջադրանքներ՝ 187-ա,գ;188-ա,գ;189-ա,;190-ա

ա) sin a=+-1
գ) sin a =+-0.5

ա) cos a =0
գ) cos a =-1

ա) sin a=+-0.5, ctg a =+-1,7

ա) cos a=0.8
tga=sin a /cos a =0,6/0,8=0,75
Երջանկություն։ Բոլորին այնքան պարզ բան է թվում, բայց իրականում այնքան բարդ է։ Այնքան բարդ, որ շատերս նույնիսկ չենք հասկանում այդ բառի իրական նշանակությունը։ Իսկ կոնկրետ դուք, ե՞րբ եք վերջին անգամ զգացել երջանկություն, իրական երջանկություն։ Մինչ պատասխանելը մի քիչ մտածեք։
Դա պարզապես ժպիտը չէ, ժպիտը ընդամենը դիմաշարժություն է։ Երջանկությունը դա թեթևություն է, անհոգություն, երբ մտածում ենք միայն ու միայն այդ զգացողության մասին։ Երջանկությունը դա ծիծաղ է, երբ չենք մտածում թե ինչպես ծիծաղեցինք։ Երջանկությունը դա այն է, որ ընթրելուց չենք մտահոգվում հաջորդ օրվա հոգսերի մասին, երբ քնելուց առաջ չենք վերհիշում մեր անցյալի արարքները և չենք փոշմանում նրանց մասին։ Դա այն է, երբ մեկի հետ խոսելուց առաջ և հետո չենք մտածում թե ինչն ենք սխալ ասել և ինչը ճիշտ, երբ մենք հագնում ենք մեր հագուստը մեր համար ոչ թե ուրիշներին բավարարելու։ Ես կարող եմ դեռ շատ շարունակել, բայց ե՞րբ եք դուք վերջին անգամ թվարկվածներից գոնե մեկը զգացել։ Ե՞րբ եք անհոգս և իսկապես հանգիստ քնել և արթնացել։ Ե՞րբ եք դուք վերջին անգամ ձեր ինքնազգացողությանը ուշադրություն դարձրել։ Ե՞րբ եք մոռացել ուրիշների կարծիքի մասին և արել ինչ-որ բան միայն ձեր համար։ Շատերս նույնիսկ չենք կարողանա հիշել, արդյո՞ք մենք ունեցել ենք այդպիսի պահեր մեր գիտակից հասակում։
Եվ հիմա, ես ևս մեկ անգամ այս հարցը կտամ։ Ե՞րբ եք դուք վերջին անգամ զգացել երջանկություն։
1. Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը։
Յուրօրինակ, փողկապ, կողք, կանաչազարդ, բարձրասաղարթ , բարձրանալ, հինավուրց, փրփրադեզ, երդվել, ագեվազ, անտարբեր, ապերախտ, ապարդյուն, հազարաբույր, արցունք, դժխեմ, երջանիկ, մերձակա։
2. Ճշտել բառերի գրությունը՝ գրելով գծիկով, առանձին կամ կից։
հուշարձան-կոթող, լեռնադահուկային, հարավ-արևմուտք, հայ-ռուսական, ձյուն-ձմեռ, մուգ կանաչ, մայրիշխանություն, ռոմանագերմանական, նորարեշցի, առօրյա-խոսակցական, 10-ից, նորանկախ, գողեգող, այրուձի, քաջ առողջություն։
3. Հաշվի՛ր տրված բառերի վանկերի քանակը։
արահետ-3, անիրական-4, կիսաբաց-3, կոթող-2, մատենադարան-5, երաժիշտ-3, համաշխարհային-5, չարագույժ-3, հյուրասեր-3, մոխրակույտ-3։
4. Գրի՛ր, թե տրված բառերը կազմությամբ ինչպիսին են։
Բքախեղդ, միջնապատ, ոտնաչափ, մազանոթ, ճոճաթոռ, բնավեր, ոսկրախտ, հանքափոր, սևաչյա, անբարետես, նկարազարդ, ալեծուփ։
5. Կազմի՛ր տրված բառերի հոգնակի թիվը։
Տանուտեր-տանուտերեր, պատկեր-պատկերներ, հավաք-հավաքներ, միտք-մտքեր, գիրք-գրքեր, ջիղ-ջղեր, գիշեր-գիշերներ, պատճեն-պատճեններ, բեռ-բեռներ, մեկնակետ-մեկնակետեր, մենապար-մենապարեր, հավատարմագիր-հավատարմագրեր, ուղեցույց-ուղեցույցներ։
6. Տրված նախադասություններում ընդգծիր հանգման խնդիրները /ո՞ւմ, ինչի՞ն/։
Թեք անձրևը խփում էր պատուհանի ապակիներին։-ապակիներին
Մենք պատրաստ ենք քննության։-քննության
Դու անհոգ նայեցիր ինձ վրա։-ինձ վրա
Նոր տնօրենը սկսել էր ծանոթանալ աշխատակիցների հետ։-աշխատակիցների հետ
Մենք իրար թշնամի չենք։-իրար
Դասարանում ես բոլորի հետ մտերիմ եմ։-բոլորի հետ
7. Տրված պարզ նախադասությունները դարձնել բարդ նախադասություն։
Երեկոյի տաք անձրևը ջերմացրեց նրա սիրտը։-Երեկոյան տաք անձրև էր գալիս, որը ջերմացրեց նրա սիրտը։
Քամուց մեզմ ճռնչում էր այգու դռնակը։-Քամուց մեզմ ճռնչում էր դռնակը, որը այգում էր։
Ամառային ձորում իջել էր մեղմ տխրություն։-Ամառային ձորում, որը գտնվում էր հեռավոր գյուղերում, իջել էր մեղմ տխրություն։
8. Ընդգծի՛ր տրված նախադասությունների ենթական /մեկ գծով/ և ստորգյալը /երկու գծով/։
Օդը սառն է։ ենթակա-օդը, ստորոգյալ-սառն է
Ոմանք ինձ հասկանում են։ ենթակա-ոմանք, ստորոգյալ-հասկանում են
Այստեղ ապրել հնարավոր չէ։
Այծերը ժայռի ողորկ լանջով քայլում են, դունչը մեկնում մի ծաղկի, որ գլուխը կախել է անդունդի վրա։ ենթակա-այծերը, դունչը, գլուխը, ստորոգյալ-քայլում են, մեկնում, կախել է
Այդ ամենը տևում է ընդամենը մի ակնթարթ։ ենթակա-ամենը, ստորոգյալ-տևում է
Դա լսելով ներկաներից մի քանիսը գունատվեցին։ ենթակա-ներկաներից մի քանիսը, ստորոգյալ- գունատվեցին
9. Ընդգծիր այն նախադասությունները, որտեղ կա փոխաբերություն։
Կապուտաչյա լիճը լաց էր լինում մշուշոտ քողի տակ, հետո պայծառանում էր, որովհետև մշուշը ցրվում էր, երևում էր արևը և բացվում էր նաև նրա տրամադրությունը։
Վաղարշապատը լցված էր սովալլուկ որբերի մեծ խմբով։
Ճամփեզրին կարկաչուն առվակն էր հոսում, որ իր կարկաչյունով մի զմայլելի երգ էր մրմնջում։
10. Ո՞րն է տրված նախադասության քերականական և տրամաբանական ճիշտ շարունակությունը։
Սյուների պես երկինք մխրճված ահռելի քերծերի վրա ո՛չ մի ծիլ, ո՛չ մի կանաչ չէր երևում,․․․
ա․ որովհետև ծիլերի դուրս գալու ժամանակը չէր,
բ․ բայց հեռվից նկատելի էին ապառաժների ծերպերին ապաստան գտած հաղարջի գաճաճ թփերը,
գ․ երևում էր, որ ամեն ինչ վաղուց այրվել է,
Դ․ պետք էր մի կերպ գտնել ճանապարհը։
11. Նախադասությունները դասավորի՛ր տրամաբանական ճիշտ հաջորդականությամբ։
1. Տաք երեկոներին մինչև իսկ բացօթյա քնում էի տատիս նվիրած թաղիքի վրա։
2. Այդ պատճառով էլ ամբողջ ամառ ես այգում էի անցկացնում, բացի, իհարկե, անձրևոտ օրերից։
3. Երբեմն տատս էլ էր քնում այգում․ մի խուրձ խոտ էր բերում, փռում իմ օթևանի մոտ, պառկում ու երկար-բարակ որևէ բան պատմում։
4. Ես սիրում եմ մոտ գտնվել բնությանը, իսկ հնարավորության դեպքում փորձում եմ շատ վայելել նրա պարգևած հաճելի անդորրությունը, առինքնող այն ակնթարթները, որոնք հոգիդ լցնում են յուրօրինակ խաղաղությամբ։
4, 2, 1, 3
12. Գտի՛ր նախադասության մեջ թույլ տված բառագործածության սխալը և ուղղիր։
Ճապոնական գիտնականները տարիներ շարունակ գիտափորձեր են անցկացրել բույսերի վրա ՝ պարզելու՝ դրանցից որոնք են առավել լավ կլանում փոշին։
Ճապոնական – ճապոնացի
Աստղագետ Վ․ Համբարձումյանը իրավմամբ մեր ժամանակների ամենակարկառուն գիտնականներից էր։
Իրավմամբ- իրապես
13. Գտի՛ր նախադասության մեջ թույլ տրված քերականական սխալը և ուղղի՛ր։
Պարզ դարձավ, որ ամբոխը չեն հավատում իրենց առաջնորդին։
Պարզ դարձավ, որ ամբոխը չէր հավատում իր առաջնորդին։
Այդ ամենը վկայում են, որ վերահսկողությունը պատշաճ մակարդակի չի եղել։
Այդ ամենը վկայում է, որ վերահսկողությունը պատշաճ մակարդակի չի եղել։
14. Կետադրի՛ր նախադասությունները։
Միակ ուղևորը որը լռելյայն նստած լաստանավի աջ եզրին մի ձեռքով խաղում էր կապույտ կոհակների հետ նկարիչ Փանոս Թերլեմեզյանն էր։
Դեմուդեմ հուռթի արտերն են կանաչ գոտիով իսկ բարձունքի վրա ծերուկ հովիվը կռթնած իր անբաժան ձեռնափայտին հետևում է ոչխարների հոտին։
Նրա աչքերին նայելիս թվում էր կապույտ երկնքում աստղեր են առկայծում։
Միակ ուղևորը, որը լռելյայն նստած լաստանավի աջ եզրին մի ձեռքով խաղում էր կապույտ կոհակների հետ, նկարիչ Փանոս Թերլեմեզյանն էր։
Դեմուդեմ հուռթի արտերն են կանաչ գոտիով, իսկ բարձունքի վրա ծերուկ հովիվը՝ կռթնած իր անբաժան ձեռնափայտին, հետևում է ոչխարների հոտին։
Նրա աչքերին նայելիս թվում էր՝ կապույտ երկնքում աստղեր են առկայծում։
15. Առանձնացրո՛ւ հոմանիշ զույգերը։
Հարևան, մթնշաղ, հուռթի, մագիլ, քղանցք, կուլա, թառանչ, նիհար, բաժակ, խուրձ, կտրիճ, որմ, ճիրան, արգավանդ, փեշ, դրկից, փարչ, աղջամուղջ, վտիտ, պատ, հառաչ, գավաթ, տրցակ, արի։
Հարևան-դրկից
Մթնշաղ-աղջամուղջ
Հուռթի-արգավանդ
Մագիլ-ճիրան
Քղանցք-փեշ
Կուլա-փարչ
Թառանչ-հառաչ
Նիհար-վտիտ
Բաժակ-գավաթ
Խուրձ-տրցակ
Կտրիճ-արի
Պատ-որմ
16. Տրված բառերը տեղադրի՛ր բաց թողնված տեղերում՝ ենթարկելով համապատասխան փոփոխությունների։
Աբեղան խորհուրդ տվեց մորս, որ մոտենա ճգնավորին , հետո բռնեց նրա ձեռքից և, խորհրդավոր ժպտալով, մոտեցրեց դռանը։
ճգնավոր, խորհուրդ տալ, մոտենալ, նա
Ես չհայտնեցի, որ նա իմ համար էր մտել այդ ողորմելի կերպարանքի մեջ։
կերպարանք, մտնել, չհայտնել, ես
Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:
Հայաստանի Հանրապետության պետական համակարգը և խորհրդանիշները/պատմել էջ 48-51/
ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Ա. Ահարոնյան – Պետական գործիչ, մասնակցել է Հայաստանի անկախության հռչակմանը։
Ա. Մանուկյան – Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադիրներից մեկը, կազմակերպել է պետական կառավարման համակարգը։
Ս. Շահումյան – Բոլշևիկ գործիչ, չէր աջակցում հայկական կառավարության աշխատանքներին։
Դ. Բեկ-Փիրումյան – Հայոց բանակի հրամանատար, մասնակցել է Սարդարապատի ճակատամարտին։
Դրո – Հայ ռազմական գործիչ և ֆեդայի, ղեկավարել է զորքերը պատերազմի ժամանակ։
Մ. Սիլիկյան – Առանձին հայկական դիվիզիայի հրամանատար 1918 թ. և Սարդարապատի հերոս։
Ա. Բեյ-Մամիկոնյան – Հայ զինվորական, կարևոր դեր է ունեցել բանակի կազմակերպման գործում։
Անդրկովկասյան Սեյմ – 1918 թ. երեք երկրների համատեղ խորհրդարանական մարմին, որը ցրվեց անկախացումից հետո։
Թ. Նազարբեկյան – ՀՀ գլխավոր հրամանատար, ղեկավարել է բանակի ընդլայնումը և ուժեղացումը։
Հ. Քաջազնունի – ՀՀ առաջին վարչապետը, ղեկավարել է նորաստեղծ կառավարությունը։
Ն. Աղբալան – Պետական գործիչ, մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի ոլորտում։
Ա. Խատիսյան – ՀՀ վարչապետներից մեկը, ներկայացրել է Հայաստանը միջազգային հարթակներում։
ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Նկարագրի՛ր ՀՀ կառավարման համակարգը, բանակն ու խորհրդանիշները: Հաջորդականությամբ թվարկի՛ր ՀՀ վարչապետերի անունները:
Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունը բաժանված էր երեք մասի․ կառավարություն, խորհրդարան և դատարաններ։ Կառավարությունը ղեկավարում էր վարչապետը, խորհրդարանը ընդունում էր օրենքներ և հսկում կառավարության աշխատանքը, իսկ դատարանները ապահովում էին արդարություն։ Հայկական բանակը կազմվեց Առանձին հայկական կորպուսից, և արդեն 1920 թ․ բանակում կար մինչև 40,000 զինվոր, բանակում ունեին օդանավեր, զրահագնացքներ և հրամանատար՝ Թ. Նազարբեկյանը։ Պետական խորհրդանիշներն էին եռագույն դրոշը, օրհներգը «Մեր Հայրենիք» և զինանշանը։ ՀՀ վարչապետերն էին՝ Հովհաննես Քաջազնունի, Ալեքսանդր Խատիսյան, Համազասպ Օհանջանյան, Սիմոն Վրացյան։
բ. Բացատրի՛ր։ Քանի՞ խորհրդարան է գումարվել ՀՀ-ում,
ի՞նչպես են դրանք ձևավորվել:
Հայաստանում եղել են երկու խորհրդարան։ Առաջինն ստեղծվել է Հայոց ազգային խորհրդի հիման վրա, և այնտեղ մտել են կուսակցությունների ու ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներ։ Երկրորդը կազմվել է ընտրություններով, որտեղ քվեարկել են 20 տարին լրացած բոլոր քաղաքացիները, ընտրությունները եղել են ազատ, հավասար և գաղտնի։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ գործառույթներ են իրականացրել ՀՀ
կառավարությունը, խորհրդարանը և դատարանները
Կառավարությունը ղեկավարում էր երկիրը, կազմել է օրենքներ, բյուջե և ղեկավարել բանակը։ Խորհրդարանը ընդունում էր օրենքներ, հաստատում կառավարության կազմը և հսկում նրա աշխատանքը։ Դատարանները ապահովում էին արդարություն և պաշտպանել մարդկանց իրավունքները։
Առաջադրանք 2
Հանրապետության հասարակական-քաղաքական կյանքը: Բոլշևիկների պետական հեղաշրջման փորձը: Թուրք-թաթարների ապակայունացնող դերի հաղթահարումը/ պատմել էջ 52-53/
Պատասխանել հարցերին
ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
ՀՅԴ – ամենազբաղված կուսակցությունը, ղեկավարում էր Հայաստանը։
ՀԺԿ – ազատական կուսակցություն, փորձում էր նույնպես իշխանություն ստանալ։
Պողոս Նուբար – արևմտահայ գործիչ, ազդում էր Ռամկավարների վրա։
Բոլշևիկ – դեմ էին անկախ Հայաստանին, ուզում էին միացնել Ռուսաստանին։
Մենշևիկ – սոցիալ-դեմոկրատ կուսակցություն, թույլ ազդեցություն Հայաստանում։
Արմենկոմ – հայ բոլշևիկների ղեկավար մարմինը, ծրագիր էր իշխանություն վերցնել։
Խռովություն – ապստամբություն կամ անկարգություն երկրում։
Սեպուհ – զորավար, ճնշեց բոլշևիկների խռովությունը, պաշտպանեց երկիրը։
ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Մատնանշի՛ր, թե ՀՀ-ում գործող կուսակցություններից որոնք էին պաշտպանում անկախ պետականության գաղափարը, իսկ եղածներից ո՞րն էր հատկապես բռնել կտրուկ հակապետական դիրք և ձգտում էր ամեն կերպ Հայաստանը
կրկին կցել Ռուսաստանին: Ի՞նչ ընթացք ունեցան
թաթարական և բոլշևիկյան խռովությունները:
Հայաստանում անկախ պետականությունը պաշտպանող կուսակցություններ էին ՀՅԴ-ն և ՀԺԿ-ն, որոնք ուզում էին, որ երկիրը լինի ազատ ու անվտանգ։ Բոլշևիկները, ընդհակառակը, ցանկանում էին Հայաստանը դարձնել Ռուսաստանի մաս և դեմ էին անկախությանը։ 1920 թ. մայիսին բոլշևիկները փորձեցին հեղաշրջում անել, բայց Սեպուհի գլխավորած զորքերը ճնշեցին խռովությունը։ Թաթարական խռովությունները, որոնք տեղի ունեին Նախիջևան, Զանգեզուր, Կարս և Սուրմալու շրջաններում, նույնպես մարվեցին կառավարության վճռական քայլերի շնորհիվ, և նրանց ազգային ու կրոնական իրավունքները պահպանվեցին։
բ. Բացատրի՛ր։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված ՀՅԴ առաջատար դիրքը ՀՀ հասարակական-քաղաքական
կյանքում:
ՀՅԴ-ն առաջատար դիրքում էր, որովհետև կուսակցությունը շատ կազմակերպված էր, մեծ աջակցություն ուներ ժողովրդի շրջանում և գիտեր, թե ինչպես կառավարել երկիրը և պաշտպանել Հայաստանի անկախությունը։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ովքե՞ր էին կովկասյան թաթարները և
ի՛նչ նպատակներ էին հետապնդում Հայաստանում։
Կովկասյան թաթարները, հիմնականում ադրբեջանցիներ, ապրում էին Հայաստանի որոշ շրջաններում և չէին ցանկանում տեսնել անկախ Հայաստանի ստեղծումը։ Նրանք Ադրբեջանի աջակցությամբ խռովություններ էին կազմակերպում, փակվում էին կարևոր ճանապարհները և փորձում էին ներսից թուլացնել պետությունը։
ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ դեր ունեին Թուրքիան և Ադրբեջանը թաթարական խռովությունների
կազմակերպման գործում:
Թաթարական խռովությունների կազմակերպման գործում մեծ դեր ունեցան Թուրքիան և Ադրբեջանը։ Ադրբեջանը ֆինանսական աջակցություն էր տալիս թաթարներին, իսկ Թուրքիան և տեղում թողնված սպաները նրանց ուղղորդում էին՝ Հայաստանում անկարգություններ անել, փակել ճանապարհները և թուլացնել հայկական պետությունը։
2. Ընդհանրացո՛ւ։ Թվարկի՛ր և պարզաբանի՛ր ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքի հիմնական
մարտահրավերներն ու սպառնալիքները:
ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքի հիմնական մարտահրավերներն ու սպառնալիքները էին՝ Բոլշևիկների ճնշումը, որոնք փորձում էին Հայաստանին միացնել Խորհրդային Ռուսաստանին, Թաթարական խռովությունները, որոնք խանգարում էին երկրի անվտանգությանը, Տարբեր քաղաքական ուժերի անհավասար զարգացումը, երբ ՀՅԴ-ն ուժեղ էր, իսկ մյուսները՝ թույլ կամ ազդեցության տակ։
3. Գնահատի՛ր: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ 1920 թ.
մայիսին բոլշևիկների կազմակերպած պետական
հեղաշրջման փորձը ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքում:
1920 թ. մայիսին բոլշևիկների կազմակերպած պետական հեղաշրջման փորձը ցույց տվեց, որ Հայաստանի անկախությունը վտանգի տակ է։ Չնայած խռովությունը ճնշվեց Սեպուհի գլխավորած զորքերի կողմից, այն բացասական ազդեցություն թողեց հասարակության վրա և ստիպեց կառավարությանը ավելի ուժեղ պաշտպանել պետությունը, բարելավել անվտանգության միջոցները և միավորվել արտաքին ու ներքին վտանգների դեմ։
ՀՀ հողային ծածկույթը, բուսականությունը և կենդանական աշխարհը
Սովորել դաս՝ & 17, էջ 51-55։
օգտագործվող քարտեզ
Դասը ամփոփել հետևյալ հարցերի օգնությամբ՝
Ինչպիսի՞ հողեր կան Հայսատանում։
Կիսաանապատային գորշ հողեր, լեռնաշականակագույն հողեր, լեռնային սևահողեր, լեռնանտառային գորշ և դարչնագույն հողերը, մարգագետնատափաստանային հողեր, լեռնամարգագետնային հողեր։
Նկարագրե՛լ կիսաանապատային հողերը։
Կիսաանապատային հողերը տարածված են Արարատյան դաշտի ամենաչոր շրջաններում։ Դրանք քիչ հումուս ունեն, աղակալված են և քիչ բերրի։ Այս հողերում աճում է սակավ, հիմնականում աղասեր բուսականություն։
Նկարագրե՛լ ամենատարածված հողատեսակը։
Լեռնային սևահողերը Հայաստանում ամենատարածված հողերից են և մեծ նշանակություն ունեն գյուղատնտեսության համար։ Դրանք տարածված են 1300–2400 մ բարձրություններում, հատկապես հրաբխային սարավանդներում։ Սևահողերն ունեն խիտ կառուցվածք, հարուստ են հումուսով, և նրանց բերրի շերտը հասնում է մոտ 75 սմ-ի։
Ինչպիսի՞ էնդեմիկ բուսատեսակներ գիտեք Հայաստանում։
Հայաստանում կա մոտ 120 էնդեմիկ բուսատեսակ։ Դրանց օրինակներն են՝ պատատուկ հայկական, ոզնաթուփ հայկական, ոշինդր հայկական, Հայաստանի արմատ (տորոն), զանգեզուրի սզնի, արաքսյան կաղնի և շատ ուրիշներ։
Ինչպիսի՞ էնդեմիկ կենդանատեսակներ գիտեք Հայաստանում։
Հայաստանում կան կենդանիներ, որոնք հատուկ են միայն հայկական լեռնաշխարհին։ Դրանք են՝ հայկական վայրի ոչխար (մուֆլոն), բեզոարյան այծ, կովկասյան ընձառյուծը, հայկական եղջերավոր օձ և որոշ հազվագյուտ այլ տեսակներ։
Հիմնականում ՀՀ անտառները ինչպիսի՞ նշանակություն ունեն։
Հայաստանի անտառները հիմնականում էկոլոգիական նշանակություն ունեն։ Դրանք պահպանում են հողը, կարգավորում են ջրի ռեժիմը, նպաստում են խոնավության ու կլիմայի կայունությանը։
Ի՞նչ կներկայացնեք ֆրիգանոիդ բուսականության մասին։
Ֆրիգանոիդ (լեռնային չորասեր) բուսականությունը տարածված է քարքարոտ լեռնային հողերում՝ հատկապես Ուրցի, Երանոսի, Վայքի լեռներում։ Այստեղ աճում են չորադիմացկուն փշոտ ու ցածրահասակ թփեր՝ մասրենի, տարբեր ցածրաճ բույսեր, ինչպես նաև դեղատու և եթերայուղատու տեսակներ։ Այս գոտուն բնորոշ են բեզոարյան այծը և մուֆլոնը։
Նկարագրե՛լ անապատային և կիսանապատային գոտին։
Անապատային և կիսանապատային գոտին գտնվում է Արարատյան դաշտավայրի ստորին մասերում։ Այստեղ բուսականությունը ներկայացված է փոքր կղզյակներով՝ աղուտներում և ավազուտներում։ Տարածված են օշինդրը, հազարատերևուկը, վաղ ծաղկող էֆեմերները։ Կենդանիներից հանդիպում են աղվես, ակիս, համստեր, ինչպես նաև թունավոր օձեր՝ գյուրզա, և միջատներ՝ կարիճներ։

Պալատի ստեղծումը և պատմական նշանակությունը
Դադիանիների պալատի առաջին շինությունը ստեղծվել է դեռևս 17-րդ դարում, երբ Մեգրելիայի իշխանությունը գտնվում էր Դադիանիների տոհմի ձեռքում։
Այնպիսի տեսքով, ինչպիսին տեսնում ենք այսօր, պալատը ձևավորվել է 19-րդ դարում՝ 1860-ականներին, գերմանացի ճարտարապետ Էդվին Ռայսի ղեկավարությամբ։
Պալատը կառուցված է նեոգոթիկ ճարտարապետական ոճով, սակայն ներառում է նաև վրացական, ռուսական և արևելյան (օսմանյան) ոճային տարրեր, ինչը նրան տալիս է եզակի տեսք։
🖼️ Թանգարանը և ցուցանմուշները
Դադիանիների պալատը 1921 թվականից գործում է որպես պատմա–ճարտարապետական թանգարանային համալիր։
Թանգարանում պահվում է ավելի քան 40 000 ցուցանմուշ, որոնց թվում են՝
միջնադարյան ձեռագրեր,
հին զենքեր,
ազնվականական կահույք,
ոսկյա և արծաթյա իրեր,
կրոնական մասունքներ,
Դադիանիների տոհմի անձնական իրեր։
Թանգարանի ամենանշանակալի իրերից մեկը Նապոլեոն Բոնապարտի մահադեմքն է՝ պատրաստված նրա մահից հետո։ Սա աշխարհի քիչ հայտնի օրինակներից մեկն է։
Այստեղ պահվում է նաև մի կարևոր քրիստոնեական մասունք, որը ավանդության համաձայն համարվում է Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի զգեստի կտոր։
Բուսաբանական այգի
Պալատին կից տարածվում է Զուգդիդիի բուսաբանական այգին, հիմնադրված 1840-ականներին՝ իշխան Դավիթ Դադիանիի կողմից։
Այգում այսօր աճում են հազվագյուտ և էկզոտիկ բույսեր, որոնք ժամանակին բերվել էին Եվրոպայից, Ասիայից և Ամերիկայից։
Այգին համարվում է Կովկասի ամենագեղեցիկ պատմական այգիներից մեկը։
Դադիանիների տոհմի միջազգային կապերը
Դադիանիների ընտանիքը ուներ սերտ շփումներ եվրոպական արիստոկրատիայի հետ։
Նրանց տոհմական կապերից մեկն անգամ կապվում է Նապոլեոնի ընտանիքի հետ, ինչի շնորհիվ պալատում կան ֆրանսիական բարձրաշխարհիկ մշակույթի բազմաթիվ առարկաներ։
Պալատի նշանակությունը
Դադիանիների պալատը համարվում է Կովկասի ամենանշանակալի ազնվականական նստավայրերից մեկը։
Այն միավորում է վրացական, մեգրելական, եվրոպական և քրիստոնեական մշակութային ժառանգությունները։
Այսօր այն Զուգդիդիի գլխավոր մշակութային կենտրոններից է և ամենաշատ այցելվող պատմական վայրերից մեկը Վրաստանում։
Տնային
Սովորել (Հիմքեր էջ15)
1. Գրիր հետևյալ հիդրօքսիդների բանաձևերը.
ա) նատրիումի հիդրօքսիդ. NaOH
բ) կալցիումի հիդրօքսիդ. Ca(OH)₂
գ) երկաթ(III)-ի հիդրօքսիդ Fe(OH)3
2.Դասակարգիր՝ հիմք, թթու,աղ.
NaOH-հիմք, HCl-թթու,KOH-հիմք,Cu(OH)₂-հիմք
3. Նշիր՝ լուծելի, թե ոչ.
ա) NaOH-լուծելի
բ) Ba(OH)₂-լուծելի
գ) Fe(OH)₃- ոչ
դ) Al(OH)₃-ոչ
4. Գրիր ռեակցիաները.
ա) NaOH + HCl →NaCi+H2O
բ) Ca(OH)₂ + CO₂ →CaCO3+H2O
գ) Fe(OH)₃ → (տաքացնելիս)
դ) Al(OH)₃ + HNO₃ →AI(NO3)3+H2O

ա) այո
բ) ոչ
գ) այո

ա) այո
բ) այո
գ) այո

ա) այո
բ) ոչ
գ) ոչ
դ) այո

ա) +
բ) —
գ) +
դ) —

Պատ.՝ Ոչ, քանի որ առաջին քարրորդում և երկրորդ քարրորդում կարող են ունենալ նույն թվերը:
Հ. Քաջազնունի – Հայաստանի վարչապետ, կազմակերպել է երկրի համար արտասահմանյան օգնություն:
Ամերկոմ – Ամերիկյան օգնության կոմիտե, խնամել է հայ որբերին ու գաղթականներին:
ա. Հայաստանում սով, համաճարակ, բնակչության մեծ մասը որբեր ու գաղթականներ, ճանապարհների ու տնտեսության վատ վիճակ: Կառավարությունը սահմանեց մենաշնորհներ կենսական ապրանքների վրա, վերագործարկեց ձեռնարկություններ, կառուցեց ջրանցքներ, ներկրեց գյուղատնտեսական գործիքներ և օգնություն խնդրեց արտասահմանից: Ամերիկյան օգնությունը ապահովեց սնունդ, ալյուր, ձեթ, կաթի փոշի, ինչը մեղմեց ծանր իրավիճակը:
բ. Ծանր կացությունը պայմանավորված էր պատերազմներով, թուրքական և թաթարական հարձակումներով, աշխարհամարտի հետևանքներով, տնտեսական անկարգություններով, գաղթականների հոսքով ու հիգիենիկ ու առողջական պայմանների վատ վիճակով: Ամերիկյան օգնությունը կարևոր էր, քանի որ ապահովեց բնակչության հիմնական սննդային և կյանքի կարիքները, նվազեց սովն ու մահացությունը և մի փոքր ակտիվացրեց տնտեսությունը:
1. երկուսն էլ սկսել են անկախություն նոր ձևավորված պետության մասշտաբներում, ունեն արատավոր տնտեսություն, ծանր սոցիալական իրավիճակ՝ սով, գործազրկություն, որբեր և գաղթականներ:
1990–ականների ժամանակ ազդեցություն են ունեցել հետխորհրդային անցումը, տնտեսական շոկը, նոր շուկայի ձևավորումը, իսկ Առաջին հանրապետության ժամանակ հիմնական պատճառները եղել են պատերազմները, համաճարակները և սահմանափակ ռեսուրսները:
Առաջադրանք 2
Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության ձևավորումը: Բաթումի պայմանագրի վերանայման/էջ 57 պատմել/
Հ. Օհանջանյան – Հայկական պատվիրակության ղեկավար, մասնակցել է Հայաստանի անկախությունը պաշտպանող դիվանագիտական առաքելություններին 1918 թ.:
Ա. Ահարոնյան – Հայկական պատվիրակության անդամ, զբաղվել է Հայաստանի շահերի ներկայացմամբ Բեռլինում և Կ.Պոլսում:
Անտանտ – Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ զինակցող երկրների միություն (Ֆրանսիա, Բրիտանիա, Ռուսաստան և մյուսները), որոնք աջակցություն ցուցաբերեցին Հայաստանին անկախության հաստատման փուլում:
Ազգերի լիգա – Միջազգային կազմակերպություն, որը ստեղծվել էր պատերազմներից հետո, նպատակ ունենալով պահպանել խաղաղությունը և միջպետական հարաբերությունները կարգավորել:
Գերմանիա – Երկիր, որտեղ հայկական պատվիրակությունները փորձ էին անում ապահովել Հայաստանի համար աջակցություն և ազդել Բրեստ-Լիտովսկի և Կ.Պոլսի հարցերի վրա:
Մեծ Բրիտանիա – Անտանտի առաջատար երկիր, որի զորքերը Կովկասից դուրս գալով և քաղաքական դիրքեր ունենալով, ազդեցին Հայաստանի դիվանագիտական իրավիճակի վրա:
ա. ՀՀ արտաքին քաղաքականության հիմնական նպատակներն էին՝ պաշտպանել Հայաստանի անկախությունը, պահպանել ու ընդլայնել սահմանները, ապահովել հայ բնակչության անվտանգությունը և գտնել դաշնակիցներ: Հայաստան քաղաքական կապեր է հաստատում Թուրքիայի և Քառյակ միության մյուս պետությունների հետ՝ փորձելով խաղաղություն և բարեկամական հարաբերություններ պահել, սակայն այդ գործընթացները դժվարանում են՝ պատերազմի և քաղաքական հակասությունների պատճառով: բ. 1919–1920 թթ. Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչվում էր Անտանտի Գերագույն խորհրդի և ԱՄՆ–ի կողմից, իսկ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատվել են շուրջ 40 երկրների հետ: Սա նշանակում էր, որ ՀՀ–ն միջազգային ճանաչում ուներ, բայց դեռ լիովին ուժեղացված պետություն չէր և կախված էր արտաքին քաղաքական աջակցության մակարդակից:
գ. Անտանտի դրական վերաբերմունքը ՀՀ–ի նկատմամբ պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ Հայաստանը նորանկախ պետություն էր, գտնվում էր ծանր սոցիալ-տնտեսական ու ռազմական ճգնաժամի մեջ, և Անտանտի երկրները ցանկանում էին աջակցել տարածաշրջանում կայունություն պահպանել, ինչպես նաև հավասարակշռել Թուրքիայի և մյուս ուժերի ազդեցությունը:
Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերություններն 1918 թվականին և այսօր ունեն որոշ ընդհանրություններ։ Երկու ժամանակահատվածներում էլ հարաբերությունները լարված էին, հիմնական հարցերը կապված էին սահմանների և Հայաստանի անվտանգության հետ։ Երկու դեպքում էլ դիվանագիտական կապերը դժվարությամբ էին հաստատվում՝ պատմական լարվածության և փոխադարձ անվստահության պատճառով:
Էսսե-էսսեագրության ուղեցույց (առարկայական և ինտեգրված)-7-9-րդ դասարանների համար
Գրականություն, Հայաստանի պատմություն, 9-րդ դասարան, թեմա՝ «Խենթը-Բայազեդ»։
Առաջադրանք. Համադրելով պատմական փաստերն ու գեղարվեստական հատվածը՝ ներկայացրո՛ւ Բայազետի հերոսական պաշտպանությունը և անհատի դերը այդ պաշտպանության ժամանակ՝ համապատասխան հատվածների միջոցով հիմնավորելով պատասխանդ: