հայոց լեզու 9

Գործնական Քերականություն

Աշխատանք դասարանում

Այս պատմությունը հյուսնի մասին է, ով ապրել է հարյուրավոր տարիներ առաջ: Օրերից մի օր, տուն վերադառնալիս, ընկերներից մեկը՝ Գևորգը,  կանգնեցնում է նրան և հարցնում.

– Եղբայրս, դեմքդ ինչո՞ւ է թթված: Բա՞ն է պատահել:
– Եթե իմ տեղը լինեիր, – պատասխանում է հյուսնը, – դու էլ այս օրին կլինեիր:
– Ի՞ն չ է եղել, – հետաքրքրվում է ընկերը:
– Մինչև առավոտ, – ասում է հյուսնը, – թագավորի հրամանով պետք է տասնմեկ հազար տասնմեկ հարյուր տասնմեկ գրվանքա փայտի լավագույն սղոցուքը տանեմ պալատ, թե չէ գլխիցս կզրկվեմ: Տասնմեկ հազարը քիչ թիվ չէ։
Ընկերը ժպտում է և գրկում նրան, ասում է.
– Սիրելի ընկերս, մի հուսահատվիր: Արի գնանք, ուտենք-խմենք և վաղվա մասին մոռանանք: Հույսդ երբեք մի կորցրու:

Գնում են հյուսնի տուն և տեսնում, որ նրա կինն ու երեխաները նույնպես լուրն առել են և լացուկոծ են անում: Ընկերը նրանց էլ է հորդորում, որ չվշտանան, և բոլորը միասին սկսում են ուտել, խմել, ուրախ-ուրախ զրուցել, երգել ու պարել:

Խնջույքի կեսին հյուսնի կինը վերսկսում է.
– Խեղճ ամուսինս, առավոտյան զրկվելու ես գլխիցդ, իսկ մենք զվարճանում ենք:
– Ա՜խ, և ոչ մի հույս չկա:
– Մի’ տանջվիր, – ասում է հյուսնը, – ամեն ինչ զուր է:
Եվ շարունակում են ուտել, խմել, երգել ու պարել:
Երբ լույսը ճեղքում է խավարն ու սկսվում է օրը, բոլորը լռում են՝ սարսափով ու վշտով համակված: Թագավորի մարդիկ գալիս և կամացուկ թակում են հյուսնի տան դուռը:
Հյուսնը հառաչում է.

– Այժմ գնում եմ մեռնելու:
Եվ բացում է դուռը:
– Հյուսն, – ասում են հյուրերը, –բարեբախտաբար,  թագավորը մեռել է:
Նրա համար դագաղ սարքիր:

1. Ո՞ր միտքը չի հակասում տեքստի բովանադակությանը։

Ա․ Պետք է հույսը չկորցնել։

Անհրաժեշտ է լավ աշխատել, որ հաջողության հասնես։

Հյուսնը պետք է թագավորի համար դագաղ պատրաստեր։

Պետք է միշտ զվարճանալ։

2.  Դո՛ւրս գրի համադասական շաղկապ ունեցող նախադասությունը։

Ընկերը նրանց էլ է հորդորում, որ չվշտանան, և բոլորը միասին սկսում են ուտել, խմել, ուրախ-ուրախ զրուցել, երգել ու պարել:

3.  Դո՛ւրս գրիր  փոխանվանաբար գործածված թվական ունեցող նախադասությունը։

Տասնմեկ հազարը քիչ թիվ չէ։

4. Դո՛ւր գրիր վերաբերական ունեցող նախադասությունը։

– Եթե իմ տեղը լինեիր, – պատասխանում է հյուսնը, – դու էլ այս օրին կլինեիր:

5. Դո՛ւրս գրիր բաղադրյալ ստորոգյալ ունեցող նախադասությունը։

Այս պատմությունը հյուսնի մասին է, ով ապրել է հարյուրավոր տարիներ առաջ:

6. Դո՛ւրս գրիր բացահայտիչ պարունակող նախադասությունը։

Օրերից մի օր, տուն վերադառնալիս, ընկերներից մեկը՝ Գևորգը,  կանգնեցնում է նրան և հարցնում.

7. Տվյալ նախադասության մեջ ընդգծված բառն ի՞նչ պաշտոն է կատարում։

Թագավորի մարդիկ գալիս և կամացուկ թակում են հյուսնի տան դուռը:

Հատկացուցիչ։

8. Նախադասության անդամներից որի՞ շարահյուսական վերլուծության մեջ սխալ կա։

Թագավորի մարդիկ գալիս և կամացուկ թակում են հյուսնի տան դուռը:

Մարդիկ- ենթակա,

թակում են- ստորոգյալ

տան- հատկացուցիչ

կամացուկ- ձևի մակբայ

9. Ե՞րբ բոլորը լռեցին։ 

Երբ լույսը ճեղքում է խավարն ու սկսվում է օրը, բոլորը լռում են՝ սարսափով ու վշտով համակված:

10. Տեքստից դո’ւրս գրիր այն բառը, որում ի-ն հնչյունափոխվել է ը-ի։ 

Վշտով։

11. Տեքստից դո’ւրս գրիր կազմությամբ բարդ բառ։ 

Լացուկոծ

12. Տեքստից դո’ւրս գրիր գործիական հոլովով դրված մեկ գոյական։ 

Սարսափով։

13. Տեքստից դո’ւրս գրիր այն բառը,  որի հոգնակին անկանոն է, չի կազմվում եր կամ ներ վերջավորությամբ։ 
Մարդիկ։

14. Դո’ւրս գրիր մեկ սոսկածանցավոր բառ։ 

Չվշտանալ։

15. Գրի’ր ընդգծված բառի պաշտոնը։ 

Ընկերը ժպտում է և գրկում նրան, ասում է.
Ստորոգյալ

Անհրաժեշտ հղումներ՝

Գրականություն 9

Գրականության դերը մարդու ձևավորման և ինքնաճանաչման գործընթացում

Գրականությունը մարդկանց ուղեկցել է դարերով։ Այն միշտ եղել է այն ուժը, որը օգնել է մարդուն հասկանալ իր աշխարհը և գտնել սեփական տեղը կյանքում։ Երբ մենք կարդում ենք, կարծես ոչ միայն սկսում ենք հասկանալ գրողին, այլև սկսում ենք ավելի լավ հասկանալ ինքներս մեզ։

Գրականությունը ձևավորում է մարդու մտածելակերպը։ Այն մեզ սովորեցնում է տարբերել ճիշտն ու սխալը, բարին ու չարը։ Ժողովրդական հեքիաթները սովորեցնում են հավատալ արդարության, հաղթանակին և բարությանը, իսկ դասական գործերը սովորեցնում են, որ յուրաքանչյուր գործողությունը ունի իր հետևանքները։ Այս ամենը օգնում է ճիշտ ճանապարհ ընտրել, և նաև բնավորություն է ձևավորում։

Բացի դրանից, գրականությունը օգնում է մարդուն հասկանալ իր զգացմունքները։ Օրինակ` ողբերգական պատմություն կարդալիս, մենք ավելի լավ ենք հասկանում թե ինչ է ցավը, և ինչպես է պետք հաղթահարել կյանքի դժվար պահերը։ Երբ կարդում ենք սիրո մասին, ավելի խորն ենք հասկանում այդ  զգացմունքները։ Այսպիսով՝ գրականությունը ոչ միայն ինչ -որ պատմություն է, այլև կյանքի դաս:

Գրականության միջոցով մարդը նաև ինքն իրեն է ճանաչում։ Հերոսների մենք հաճախ մեզ ենք նմանացնում, և երբեմն վերապրում ենք մեր կյանքի անցած փուլերը:  Երբեմն հենց գրականության շնորհիվ կարող ենք հասկանալ մեր կյանքի իմաստը։

Այսպիսով` մենք կարող ենք ասել, որ գրականությունը մարդու կյանքում շատ մեծ դեր է տանում։ Այն մի մեծ ուժ է, որը ձևավորում է մեր աշխարհայացքը և մեր կերպարը որպես անհատ։ Գրականության շնորհիվ մենք դառնում ենք ավելի գիտակից, ավելի զգայուն և ավելի մարդ։

Քիմիա 9

Քիմիա

Հիշի՛ր

Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը ցույց է տալիս, թե տվյալ նյութի մոլեկուլի զանգվածը քանի անգամ է մեծ Զանգվածի ատոմային միավորից (ԶԱՄ)։ Այն նշանակում են Mr-ով։

Հաշվիր յուրաքանչյուր նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը։

  • HCl — 1+35=36
  • H₂SO₄ – 1×2+32+16×4=2+32+64=100
  • HNO₃ – 1+14+16×3=1+14+48=63
  • H₂CO₃ – 1×2+12+16×3=2+12+48=62
  • NaOH – 23+16+1=40
  • KOH – 39+16+1=56
  • Ca(OH)₂ – 40+16×2+1×2=40+32+2=74
  • Al(OH)₃ – 27+16×3+1×3=78
  • NaCl – 23+35=77
  • KNO₃ – 39+14+16×3=39+14+48=91
  • CaCO₃ – 40+59×3=40+177=217
  • CuSO₄ – 64+32+16×4=64+32+64=160
  • Al₂(SO₄)₃ – 27×2+32×3+16×4×3=5=54+96+192=342
  •       CO₂- 12+16×2=32+12=44
  •       SO₂ — 32+16×2=32+32=64
  •       CaO- 40+16=56
  •         P₂O₅- 31×2+16×5=62+80=142
  1. Ի՞նչ է զանգվածային բաժինը

Զանգվածային բաժինը ցույց է տալիս՝ նյութի բաղադրիչներից յուրաքանչյուրն ի՞նչ զանգվածով է ներկայացված ամբողջ խառնուրդի կամ միացության մեջ։
Շատ հաճախ այն արտահայտվում է տոկոսով (%):

w(%)=Ar×n / Mr x 100%

Հաշվի՛ր  նյութում տարրեր զանգվածային բաժինները:

  •       CO₂- 1×12/44 × 100%      2×16/44 × 100%
  •       SO₂ — 1×32/64 × 100%  2×16/64=100%
  •       CaO- 1×40/56×100%     1×16/56×100%
  •         P₂O₅- 2×31/142×100%   5×16/142×100%

 

հայոց լեզու 9

Գործնական Քերականություն

1. Ուղղի՛ր քերականական սխալները։

Գործն արել եմ ես։

Ես համակարծիք եմ քեզ։

Գործարքը նպաստեց, որ նա հարստանա։ 

Օգնեք նրան, որպեսզի կարողնա մոռանալ տեղի ունեցածը։ 

2. Փակագծերում տրված բառերը տեղադրել նախադասության մեջ՝ համապատասխանեցնելով։

Իմ հիվանդ նյարդերը տակավին կարիք ունեին հանգստանալու, սակայն արձակուրդս արդեն վերջանալու վրա էր։

Վերջանալ, հանգիստ, ես, նյարդ

Կյանքի այդ դաժան խաղի մեջ մենք ոչինչ չունենք կորցնելու․ և ոչ էլ որևէ բան գտնելու հույս կար։

Խաղ, կյանք, գտնել, ունենալ

Երեք օր էր, ինչ մարդիկ, վախենալով գազազած ամբոխից, փակված էին իրենց տներում․ դեպքը կատարվեց, երբ կեսօրին մոտ էր։

Իրենք, կեսօր, գազանանալ, ինչ

  Լուսամուտից քիչ ձախ՝ անկյունադարձում,  ներս ընկած նրբանցքն էր, որի խորքում  առաջնորդի  հրամանով երկաթյա նիգերով ամրացված էր դարպասը։

Անկյունադարձ, նիգեր, քիչ, որը 

ֆիզիկա 9

Ֆիզիկա

§1Հարցեր.
1.Ինչպիսի՞ ուժեր են ծանոթ ֆիզիկայի նախորդ դասընթացից:

Ծանրության ուժ, առանձգականության ուժ, մարմնի կշիռ, շփման ուժ, արքիմեդյան ուժ, ճնշման ուժ:
2. Ինչո՞ւ ապակե բաժակի և թղթի կտորների գրավիտացիոն փոխազդեցությունը նկատելի չէ:

Որովհետև նրանց միջև գրավիտացիոն փոխազդեցությունը շատ փոքր է:

3. Ինչպե՞ս են փոխազդում շփված պլաստմասսայե գրիչը և թերթի շերտը:

Ձգում են:


4. Ինչպես են փոխազդում նույն ձողով շփված թղթի 2 շերտերը:

Իրար վանում են:


5. Ինչպես են կոչվում իրար շփելիս մարմինների միջև ծագող նոր բնույթի ուժերը:

Կուլոնիան ուժեր:


6. Ինչպես է առաջացել էլեկտրականություն անվանումը:

Էլեկտրոն բառից:
7. Էլեկտրական լիցքերի ի՞նչ տեսակներ կան:

Պրոտոն (դրական), նեյտրոն (չեզոք), էլեկտրոն(բացասական)
8. Ձևակերպել Կուլոնի օրենքը:

Բնության մեջ, երկու կետային անշարժ լիցքեր միմյանց հետ փոխազդում են այնպիսի ուժով, որն ուղիղ համեմատական է այդ լիցքերի մոդուլների արտադրյալին, և հակադարձ համեմատական նրանց միջև եղած հեռավորության քառակուսուն:

F=Kq1q2/R2
9.Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի միավորը ՄՀ-ում:

Կուլոն

§2 Հարցեր

1. Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված էլեկտրացույցի աշխատանքը:
2. Նկարագրեք դպրոցական էլեկտրացույցի կառուցվածքը:
3. Ի՞նչ է էլեկտրաչափը:
4. Ըստ էլեկտրացույցի թերթիկների բացման անկյան կամ էլեկտրաչափի սլաքի շեղման՝ ինչպե՞ս են դատում նրանց լիցքի մասին:
5. Ինչպե՞ս ցույց տալ փորձով, որ էլեկտրական լիցքը բաժանվում է մասերի:
6. Կարելի՞ է արդյոք էլեկտրական լիցքն անվերջ բաժանել:
7. Որքա՞ն է տարրական լիցքը:

Без рубрики, հայոց լեզու 9

Գործնական Քերականություն

1. Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Կիսամյակ — կես (ե>ի)
Վիրաբույժ — վերք (ե>ի)
Իշայծյամ — էշ (է>ի)
Իջվածք — էջք (է>ի)
Դիմադրություն — դեմք (ե>ի)
Զինագործ — զենք (ե>ի)
Ապավինել — ապավեն (ե>ի)
Վիճաբանություն — վեճ (ե>ի)
Գիտակ — գիտ (ի պահպանվել է)
Հանդիսական — հանդես (ե>ի)
Գիսակ — գես (ե>ի)
Վիպասան — վեպ (ե>ի)
Դիտարժան — դիտ (ե>ի)
Վիմագիր — վեմ (ե>ի)
Գիրուկ — գեր (ե>ի)
Քինոտ — քեն (ե>ի)
Սիգաճեմ — սեգ (ե>ի)


2. Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Ննջել — նինջ (ի>ը)
Սրտակից — սիրտ (ի>ը)
Վշտակցել — վիշտ (ի>ը)
Մարմնական — մարմին (ի>ը)
Փղիկ — փիղ (ի>ը)
Լճակ — լիճ (ի>ը)
Մրգասեր — միրգ (ի>ը)
Նարնջագույն — նարինջ (ի>ը)
Ալյակ — ալիք (ի — յ հնչյունափոխ)
Մտավոր — միտք (ի>ը)
Գժություն — գիժ (ի>ը)
Տարեվերջ — տարի (ի+ա>ե)
Պատանյակ — պատանի (ի — ն սղվել է)


3. Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարված հետևյալ բառերում։

Ծաղկաբույծ — ծաղիկ (ի — ն սղվել է)
Հոգեբանություն — հոգի (ի>ե)
Կենդանակերպ — կենդանի (ի — ն սղվել է)
Ոսկեվաճառ — ոսկի (ի>ե)
Սնահավատ — սին (ի>ը)
Խնդրագիրք — խնդիր (ի — ն սղվել է)
Ուղեվճար — ուղի (ի>ե)
Ապակեգործ — ապակի (ի>ե)
Հայրենասեր — հայրեն (ի — ն սղվել է)
Թվական — թիվ (ի>ը)


4. Հետևյալ բառերով մեկական բառ կազմե՛ք այնպես, որ ու ձայնավորը հնչյունափոխվի։

Բուրդ — բրդանման
Ումպ — ըմպելիք
Հուր — հրավտանգ
Շուրջ — շրջել
Լեզու — լեզվաբան
Շուն — շնիկ
Պտուղ — պտղաբեր
Ունչ — ըստենչ
Ունդ — ընդաբույս
Կկու — կկվիկ


5. Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել հետևյալ բառերում։

Ընչացք — ունչ (ու>ը)
Անասնապահ — անասուն (ու — ն սղվել է)
Ամրանալ — ամուր (ու — ն սղվել է)
Թթվահամ — թթու (ու — ն սղվել է)
Ձկներ — ձուկ (ու>ը)
Ստահոդ — սուտ (ու>ը)
Կատվախաղ — կատու (ու — ն սղվել է)
Մածնանման — մածուն (ու — ն սղվել է)
Նռնածաղիկ — նուռ (ու>ը)
Աղվամազ — աղու (ու — ն սղվել է)


6. Հետևյալ արմատներով նոր բառ կազմե՛ք այնպես, որ ույ երկհնչյունը հնչյունափոխվի։

Լույս — լուսավոր
Փույթ — փթել
Սույզ — սուզվել
Թույն — թունավոր
Կապույտ — կապտագույն
Ձույլ — ձլվել


7. Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքի անհնչյունափոխ ձևերը։

Սառցարան — սառույց (ույ — ը սղվել է)
Մատուցող — մատույց (ույ>ու)
Ընկուզենի — ընկույզ (ույ>ու)
Դաշունիկ — դաշույն (ույ>ու)
Արնանման — արյուն (յու — ն սղվել է)
Ձնաբուք — ձյուն (յու — ն սղվել է)


8. Կազմե՛ք մեկական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները չենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույր — բույրեղեն
Գույն — գույնզգույն
Հույս — հույսավոր
Շեն — շենամեջ
Զուրկ — անզուրկ
Զնին — զնինություն
Մուտ — մայրամուտ


9. Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքերի անհնչյունափոխ սկզբնաձևերը՝ նշելով տեղի ունեցած հնչյունափոխությունը։

Թրատել — թուր (ու>ը)
Հոգյակ — հոգի (ի — ն սղվել է)
Ճչակ — ճիչ (ի>ը)
Կլանել — կուլ (ու>ը)
Ձնհալ — ձայն (այ>ը)
Գժվել — գիժ (ի>ը)
Քրքջալ — քրքիջ (ի>ը)
Հոգեբույժ — հոգի (ի>ե)


10. Կազմե՛ք երկուական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները մի դեպքում չենթարկվեն, մյուսում ենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույս — բույսաբան, բուսական

Ձյուն — ձյունագունդ, ձնաբուք

Բույր — բույրալի, բուրմունք

Գունդ — գունդեղեն, գնդակ

Ձիգ — ձիգաշունչ, ձգել

Նուրբ — նուրբակազմ, նրբացնել

Աստղ — աստղաբույլ, աստղային

Փշուր — փշուրոտ, փշրվել

հայոց լեզու 9

Գործնական Քերականություն

Աշխատանք դասարանում 

1. Ուղղի՛ր քերականական սխալները։

Գործն արվել է իմ կողմից։-Գործն արել եմ ես։

Ես կիսում եմ քո կարծիքը։-Ես համակարծիք եմ քեզ հետ

Գործարքը նպաստեց, որպեսզի նա հարստանա։-Գործարքը նպաստեց, որ նա հարստանա։ 

Օգնեք նրան, որ կարողնա մոռանալ տեղի ունեցածը։-Օգնեք նրան, որպեսզի կարողանա մոռանալ տեղի ունեցածը։ 

2. Փակագծերում տրված բառերը տեղադրել նախադասության մեջ՝ համապատասխանեցնելով։

Իմ հիվանդ նյարդերը տակավին կարիք ունեին հանգստանալու, սակայն արձակուրդս արդեն վերջանալու վրա էր։

Վերջանալ, հանգիստ, ես, նյարդ

Կյանքի այդ դաժան խաղի մեջ մենք ոչինչ չունենք կորցնելու․ և ոչ էլ որևէ բան գտնելու հույս կար։

Խաղ, կյանք, գտնել, ունենալ

Երեք օր էր, ինչ մարդիկ, վախենալով գազազած ամբոխից, փակված էին իրենց տներում․ դեպքը կատարվեց, երբ կեսօրը մոտ էր։

Իրենք, կեսօր, գազանանալ, ինչ

  Լուսամուտից քիչ ձախ՝ , անկյունադարձ ներս ընկած նրբանցքն էր, որը խորքում  առաջնորդի  հրամանով երկաթյա նիգերը ամրացված էր դարպասը։

Անկյունադարձ, նիգեր, քիչ, որը 

հայոց լեզու 9

Գործնական Քերականություն

Լրացուցիչ աշխատանք տանը 15-19.09.2025

Հնչյունափոխություն 

1.       Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Կիսամյակ, վիրաբույժ, իշայծյամ, իջվածք, դիմադրություն, զինագործ, ապավինել, վիճաբանություն, գիտակ, հանդիսական, գիսակ, վիպասան, դիտարժան, վիմագիր, գիրուկ, քինոտ, սիգաճեմ։

Կիսամյակ-կես (ե»ի)

Վիրաբույժ-վեքր (ե»ի)

Իշայծյամ-Էշ (է»ի)

Իջվածք-էջք (է»ի)

Դիմադրություն-դեմ (ե»ի)

Զինագործ-զենք (ե»ի)

Ապավինել-ապավեն (ե»ի)

Վիճաբանություն-վիճել (ե»ի)

Գիտակ-գետ (ե»ի)

Հանդիսական-հանդես (ե»ի)

Գիսակ-գես (ե»ի)

Վիպասան-վեպ (ե»ի)

Դիտարժան-դիտել (ե»ի)

Վիմագիր-վեմ (ե»ի)

Գիրուկ-գեր (ե»ի)

Քինոտ-քեն (ե»ի)

Սիգաճեմ-սեգ (ե»ի)

2.       Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Ննջել, սրտակից, վշտակցել, մարմնական, փղիկ, լճափ, մրգասեր, նարնջագույն, ալյակ, մտավոր, գժություն, տարեվերջ, պատանյակ։

Ննջել-նինջ (ի»ը)

Սրտակից-սիրտ (ի»ը)

վշտակցել-վիշտ (ի»ը)

մարմնական-մարմին (ի»ը)

փղիկ-փիղ (ի»ը)

լճափ-լիճ (ի»ը)

մրգասեր-միրգ (ի»ը)

նարնջագույն-նարինջ (ի»ը)

ալյակ-ալիք (ի»յ)

մտավոր-միտք (ի»ը)

գժություն-գիժ (ի»ը)

տարեվերջ-տարի (ի»ե)

պատանյակ-պատանի (ի»յ)

3.       Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարված հետևյալ բառերում։

Ծաղկաբույծ , հոգեբանություն, կենդանակերպ, ոսկեվաճառ, սնահավատ, խնդրագիրք, ուղեվճար, ապակեգործ, հայրենասեր, թվական։

Ծաղկաբույծ-ծաղիկ (ի-սղվեց)

հոգեբանություն-հոգի (ի»ե)

կենդանակերպ-կենդանի (ի-սղվեց)

ոսկեվաճառ-ոսկի (ի»ե)

սնահավատ-սին (ի-սղվեց)

խնդրագիրք-խնդիր (ի-սղվեց)

ուղեվճար-ուղի (ե»ի)

ապակեգործ-ապակի (ե»ի)

հայրենասեր-հայերեն (ե-սղվեց)

թվական-թիվ (ը»ի)

4.       Հետևյալ բառերով մեկական բառ կազմե՛ք այնպես, որ ու ձայնավորը հնչյունափոխվի։

Բուրդ-բրդյա, ումպ-ըմպել, հուր-հրեղեն, շուրջ-շրջել, լեզու-լեզվանի, շուն-շնիկ, պտուղ-պտղաբեր, ունչ-ընչանցք, ունդ-ընդեղեն, կկու-կկվիկ։

5.       Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել հետևյալ բառերում։

Ընչացք-ունչ (ու»ը)

անասնապահ-անասուն (ու-սղվեց)

ամրանալ-ամուր (ու-սղվեց)

թթվահամ-թթու (ու-սղվեց)

ձկներ-ձուկ (ու-սղվեց)

ստահոդ-սուտ (ու- սղվեց)

կատվախաղ-կատու (ու»վ)

մածնանման-մածուն (ու-սղվեց)

նռնածաղիկ-նուռ (ու»ը)

աղվամազ-աղու (ու»վ)։

6.       Հետևյալ արմատներով նոր բառ կազմե՛ք այնպես, որ ույ երկհնչյունը հնչյունափոխվի։

Լույս-լուսավոր, փույթ-փութաջան, սույզ-սուզվել, թույն-թունավոր, կապույտ-կապտել, ձույլ-ձուլել։

7.       Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքի անհնչյունափոխ ձևերը։

Սառցարան-սառույց (ույ-սղվցե)

մատուցող-մատույց (ույ»ու)

ընկուզենի-ընկույզ (ույ»ու),

դաշունիկ-դաշույն (ույ»ու)

արնանման-արյուն (յու սղվեց)

ձնաբուք- ձյուն (յու»ը)

8.       Կազմե՛ք մեկական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները չենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույր-բյուրեղեն, գույն-գույնզգույն, հույս-անհույս, շեն-շենատեղ, զուրկ-ընչազուրկ, զնին-մանրազնին, մուտ-անմուտ։

9.       Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքերի անհնչյունափոխ սկզբնաձևերը՝ նշելով տեղի ունեցած հնչյունափոխությունը։

Թրատել-թուր (ու»ը)

Հոգյակ-հոգի (ի սղվեց)

Ճչակ-ճիչ (ի»ը)

Կլանել-կուլ (ու»ը)

Ձնհալ-ձայն (այ»ը)

Գժվել-գիժ (ի»ը)

Քրքջալ-քրքիջ (ի»ը)

Հոգեբույժ-հոգի (ի»ե)

10.   Կազմե՛ք երկուական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները մի դեպքում չենթարկվեն, մյուսում ենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույս-բուսատուփ, բույսեր

ձյուն-ձնագնդիկ, ձյունել

բույր-բուրավետ

գունդ-գնդակոծել, գունդուլ

ձիգ-ձգել, ձիգածաղիկ

նուրբ-նրբանկատ, նուրբիկ

աստղ-աստղիկ, աստղանշան

փշուր-փշրանք, փշուրոտ

Без рубрики, հայոց լեզու 9

Լռությունն ու խոսքը

Խոսքը մարդու ամենակարևոր հատկություններից է։ Գեղեցիկ, գրագետ և ճիշտ խոսելը գեղեցկացնում է մարդուն։ Խոսելաձևից մենք հաճախ հասկանում ենք խոսողի մտքի մակարդակը, դաստիարակությունը և ներաշխարհը։ Խոսքը ոչ միայն հաղորդակցության միջոց է, այլև մարդու էության արտացոլանքն է։ Երբ մարդը կարողանում է իր մտքերը հստակ, հարգալից և մտածված ձևով արտահայտել, նա մեծ հարգանք է վայելում շրջապատում։

Բացի այդ, խոսքը կարող է կառուցել կամ քանդել հարաբերություններ։ Մի բարի խոսքը կարող է ուրախացնել և ոգեշնչել մարդուն, իսկ կոպիտ կամ անխոհեմ բառերը՝ վիրավորել և խոր վերք թողնել։ Այդ պատճառով էլ կարևոր է սովորել խոսել ոչ միայն գեղեցիկ, այլև սրտանց, ազնիվ և տեղին։

Խոսքը նաև մարդու հոգևոր մշակույթի արտահայտությունն է։ Այն ցույց է տալիս, թե որքան է մարդը կարդում, մտածում և ինքնազարգանում։ Եթե մարդը ձգտում է խոսել գրագետ ու հստակ, դա նշանակում է, որ նա հարգում է և՛ իրեն, և՛ իր լսարանը։

Կարելի է ասել, որ խոսքը ուժ է․ այն կարող է փոխել մարդկանց տրամադրությունը, մտածելակերպը և նույնիսկ աշխարհը։ Ուստի պետք է խնամել և զարգացնել մեր խոսքը, որովհետև այն մեր ամենաուժեղ և ամենագեղեցիկ զենքերից մեկն է։