Հասմիկ Մելքոնյանի ուսումնական բլոգ

Տնային

Սովորել.

Լուծույթներ թեման

1.Տրված են NaNO3, Cu (OH)2 , FeSO4, H3PO4, բանաձևերով նյութերի հավասար զանգվածներով նմուշներ(1գ):

Որոշիր

ա) որի նյութաքանակն է առավել մեծ

NaNo3

գ) որոնց նյութաքանակներն են հավասար:

Cu(OH)₂ (≈ 0.01026 մոլ) և H₃PO₄ (≈ 0.01020 

2. 

Ես միշտ ասում էի,
որ մեր  հին մարագը պիտի քանդվի,
նախ քանի որ
տանիքն ու առաստաղը փտած են,
կողքի է ծռված խղճուկ,
և ձմռան ձյունը տարեցտարի ավելի  է նրան խեղճացնում՝
անվերջ վերցնում է իր վրա ու սպասում՝
այս ձմեռը կհանի՞, թե՞ ոչ․․․

Համ էլ նա մեզ այլևս պետք չէ,
լցվել է հազար ու մի  անպետք աղբով,
և քամուց բացի այնտեղ ոչ ոք չի զվարճանում։
Բայց  մարագի համար նորից գարուններ էին բացվում, 
նորից լցվում էր անպետք իրերով՝
շպրտելու իրերով, որ ձեռքդ չի գնում՝ գցես։
Այս չորս ձագերին մեր մարագում օտար կատու է ծնել,
մայրս առաջինը տեսավ.
դուրս էր բերել ճարպիկը ու չորացնում էր արևի տակ։
Օ՜, ինչ անկեղծ զարմացանք։
Կատուներ ունենալ
երբեք չենք երազել,
հանկարծ  մեղքի  զգացում ունեցանք
այդ հին մարագի հանդեպ,
զգացինք մեզ բեդովլաթ ժառանգներ,
և կյանքի կարգը՝ անփոփոխ․
իրականության վերաճելուց առաջ
մեր առջև կանգնում է փոխաբերությունը՝
եթե դու քոնի մասին հոգ չտանես, ուրիշը կտիրանա։
Մենք կատուներ սիրող մարդիկ չէինք,
բայց մեկ է խոստովանեցինք,
որ սիրուն փիսիկներ են։
Շարում էր մայրը չալպտուրիկներին
և հեռվից զրից էր անում մեզ հետ․
-Սրանք էլ են Աստծո զավակներ, բա ի՞նչ անեմ,
գիտեք, թե ուրա՞խ էի սրանց ծնվելուց,
գիտեք հե՞շտ է թռցնել-թաքցնելը, էսքան բերան կերակրելը,
համ էլ էնպիսի հարևաններ ունեք, որ
ամեն կորած բանի համար ինձ են մեղադրում,
երեք անգամ կրակեց վրաս Բերիկենց հարբեցողը․․․
Բայց տեսեք՝ ինչ սիրուն փիսոներ են,
էս երեքը՝ սև-սպիտակները, ինձ են նմանվել,
իսկ չորրորդը՝ կրակագույնը՝ հորը։
Էդպես գիտեին գնչուները
նեղությունից խաղ սարքել․
Աստծո հույսին մնալը, գողությունն ու խաբեությունը
արվեստի էին վերածել․․․
Համ գողանում էին, համ աչքերիդ մեջ էին նայում,
ինչ-որ ուժերով տան դռան մոտ էին քեզ հասցնում,
ամբողջ բակով մեկ որ ցրվում էին 
ու մի բան էին գտնում, տալիս քեզ՝
դժվար գտնվող բաներից,
քեզ, որ  ամեն ինչ հիմարություն էիր համարում,
բայց մեկ է դեռ էդքան հևիհև չէիր շնչել,
էյդքան շատ բաների պահակ չես կանգնել
և նույնիսկ  չես ճաշակել չնչին կորստի համը:
Իսկ ձագերը մեծանում էին,  ամրանում էին ծնկները,
Անձրևից և քամուց կա՛մ մարագում էին թաքնվում,
Կա՛մ ազնվամորու ստվերում:
Եթե ​​ կողքով անցնեիր, ու մարագի  դիմաց լինեին,
գետի կուլ տված ալիքի պես ներս էին վազում,
թե չէ նրանց կանգնելու տեղը  բակի ծայրին էր։
Նրանց  բռնել կամ սատկացնել
երբեք մեր մտքով չի անցել
չկարողացանք որևէ մեկի հետ ուղարկել գետի մյուս կողմ,
որ այնտեղ թողնեին, ու չգտնեին տան ճանապարհը։
Էդպես մնացին, աննկատ,
մեր աչքերն էլ ոչ միայն սովորեցին նրանց գոյությանը,
այլ հաճախ փնտրում էին նրանց նույնիսկ
բակի վերջում աճող ազնվամորու թփերում,
երբ մի քիչ  դուրս էին հանում հետաքրքրասեր գլուխները։
Քիչ-քիչ համարձակությունը ավելացավ, ու քայլ առ քայլ,
Թիզ առ թիզ սկսեցին բակին տիրանալ։
Իսկ նրանց մայրը՝
միշտ մի կտոր բան ճարելու համար թափառող ու ման եկող,
ընդմիշտ ինչ-որ տեղում մնաց,
և հողը չորս փիսիկի որբությունից էլ ծանրացավ։
Բուսակեր էին մեծանում մեր փիսիկները։
Էդ կասկածը մտավ մեջս,
քանի որ մայրս հավերի ուտելիքը
մարագի դռան մոտ էր թողնում՝
երբեմն կարծես մոռանալով,
կամ ուղղակի ծուլանում էր վերադառնալ,
անզգուշաբար ձեռքը թափահարում ու ասում՝ դե լավ, ջհանդամը։
Հետո ես էլ տեսա փիսկիներից մեկին, որ հացթուխի պես
կախվել էր խորը կաթսայի մեջ
և թեփախառը կանաչեղեն էր ուտում։
Ժամանակի հետ փիսոները ավելի էին գեղեցկանում,
ավելի մեծ տեղ էին գրավում և՛ բակում, և՛ մեր կյանքում, 
նրանց մեջ էլ կար և ավելի վախկոտը, և ավելի համարձակը.
և մինջինը՝ մինչև պատշգամբ հասնող,
և նրանք էլ էին  ցանկանում արտահայտել իրենց զգացմունքները.
երբ մեզնից մեկը (ուրիշներից գաղտնի)
մի լավ թիքա էր տալիս։
Էդ ժամանակ կհասկանայիք, թե ինչ է մարդու համար ուտելը․
կշտացած գլուխկոնծի էին տալիս
ու ծնկներն ուժ առած՝ թառում ծառի ճյուղերին։
Ամառն ու աշունն էսպես անցան,
և փիսոներն արդեն պտտվում էին պատշգամբի դռան մոտ,
բայց քանի որ նրանք  ապօրինի ծնունդներ էին,
և մայրս էլ ինքն իրեն հազիվ էր տեր կանգնում,
և եթե նա մեկ անգամ տուն թողներ, թեկուզ տաքանալու,
պրծում չէր ունենա,
ուրեմն թող ուրիշների պես ապրեն՝
վայրի կատուների, գայլերի,
նրանք մեզ են պատկանում էնքան, որքան աշխարհին…
Ես անգամ մեկ բառ չէի կարողանում գտնել 
փիսոներին պարզերես անելու համար.
ճիշտ է, կատվին չես  կարող արգելել
խալխի մարագում ձագ հանել,
բայց չես կարող նաև  հրամայել մարդուն
ավելորդ հոգսեր շալակն առնել:
Բայց նաև 
երբ մարդը միայնակ է կռիվ տալիս կյանքի և մենակության դեմ,
գնահատել էլ պետք է կարողանալ․
ի՞նչ կապ ունի՝ կատու, շուն, թե բուխարու կրակ։
Ձմեռվա կեսին, եսիմ երբ կարողացա գյուղ գնալ․
երբ բարձրացա պատշգամբ և սկսեցի ձյունը թափել ուսերիցս,
և իմ հաստ ներբաններով կոշիկները խփեցի հատակին,
երբ գլուխս բարձրացրի և նայեցի քրտնած պատուհաններին,
ամեն ինչ հասկացա։
Երբ ձմեռեց, և մայրս վերջնականապես ինձնից հույսը կտրեց,
երբ ձմռան երկար գիշերներին սկսեց դիմադրել գործելով,
բացեց դուռը փիսոների առջև և տուն թողեց…
Եվ հիմա նրանք բոլորը նայում են ինձ էդ պատուհանից՝
մանվածքի խայտաբղետ գնդիկների պես շարված,
Ներդաշնակ և մի բարձի ծերացած ծերուկների պես։

Հեղինակ՝ Բեսիկ Խարանաուլի

Վրացերենից թարգմանեց Ասյա Դարբինյանը

Առաջադրանքներ՝

• Բացատրի՛ր միտքը՝ եթե դու քոնի մասին հոգ չտանես, ուրիշը կտիրանա։

Այս միտքը ենթադրում է, որ եթե մարդը չի հոգում իր պատասխանատվությունների մասին, չի զբաղվում իր սեփական գործերով կամ խնդիրներով, ապա ուրիշները կամ արտաքին ուժերը կսկսեն թելադրել իր կյանքը։ Այն խոսում է մարդու անտարբերության, անփույթության կամ թողտվության հետևանքների մասին։ Եթե չես վերահսկում կամ ոչ մի ջանք չես թափում այդ ոլորտում, ապա ուրիշները կամ իրավիճակը կդառնան գերիշխող՝ չհաշվի, թե դա ցանկալի է, թե ոչ։

• Ինչպիսին էին փիսոները։ 

սկզբում փոքրիկ ու անտեսանելի կենդանիներ էին, բայց մեծանալով՝ ավելի համարձակ ու ինքնուրույն դարձան, ձեռք բերելով իրենց տեղը կյանքում։

• Ինչով էր պայմանավորված փիսոներին ներս թողնելը։ 

Փիսոներին ներս թողնելու որոշումը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ մարագը, որտեղ նրանք սկզբում ապրել էին, արդեն այլևս չէր ապահովում նրանց համար ճիշտ պայմաններ՝ այնտեղ էր մուտք գործել ոչ միայն թափոն, այլև անդառնալի խնդիրներ։ Մայրը, որոշելով, որ կատուների գոյությունը անհամատեղելի է մարագի հետ, պետք է նոր որոշում ընդուներ՝ փիսոներին ներս թողնելու համար։ Սա նաև կապված էր նրա հոգեբանական վիճակի և երկար ժամանակյա լարվածության հետ, երբ իրավիճակը դարձավ անխուսափելի։

• Ո՞րն է ստեղծագործության ասելիքը։ 

կյանքի անընդհատ փոփոխությունների ու անորոշության մասին է. այն, ինչը սկզբում անընդունելի էր, կարող է դառնալ մեր իրականության մաս, եթե մենք դրա հետ հաշտվենք։

Ընկերներ ջան, այս շաբաթվա անելիքներն են․

Սնման հիգիենան, մարսողական օրգանների հիվանդություններ, դրանց կանխարգելումը- դասագրքից էջ՝ 153-155

Կրկնում եք ամբողջ մարսողության բաժինը՝ կառուցվածքը և ֆունակցիան, մարսողությունը մարսողական ուղղու տարբեր բաժիններում, պատրաստում եք  ուսումնական նյութ մարսողական հիվանդությունների վերաբերյալ:

Լրացուցիչ աշխատանք․

1․Ինչու՞ պետք է հետ սննդակարգին։

Որպեսզի մարմինը ստանա անհրաժեշտ սննդանյութեր և առողջ մնա։

2․ Որո՞նք են սնման հիգիենայի նորմերը։

Մաքրություն պահպանելը, թարմ ու անվտանգ սնունդ օգտագործելն ու ճիշտ պահպանելն է։

3․Թվարկեք թունավորման ախտանշանները։

Սրտխառնոց, փսխում, փորլուծություն, որովայնի ցավ և թուլություն։

Ներկայացնելու եմ նոր թեմա․

Վիտամիններ, դրանց դերը մարդու կյանքում, վիտամինների թեր ֆունկցիայից առաջացող հիվանդություններ, դրանց ախտանիշները և կանխարգելումը: 

Ռուս-պարսկական և Ռուս-թուրքական պատերազմներ, պայմանագրեր

1. 1804 – 1813թ. Ռուս-պարսկական առաջին պատերազմ

• Պատերազմը սկսվեց, երբ Ռուսական կայսրությունը և Պարսկաստանը պայքարում էին Կովկասի հողերի համար։
• Ռուսները արշավանքներ իրականացրին դեպի Երևանի խանություն, Ղարաբաղ և Շիրվան։
• Պարսիկները պարտություն կրեցին և 1813թ. կնքվեց Գյուլիստանի պայմանագիրը, որով.
  • Ղարաբաղի, Գանձակի, Շիրվանի, Շաքիի, Թալիշի և Դաղստանի խանությունները անցան Ռուսաստանին։
  • Պարսկաստանը զրկվեց Կասպից ծովում նավատորմ ունենալու իրավունքից։

2. 1826 – 1828թ. Ռուս-պարսկական երկրորդ պատերազմ

• Պարսիկները փորձում էին հետ բերել նախորդ պատերազմում կորցրած տարածքները։
• Ռուսական բանակը, զորավար Իվան Պասկևիչիգլխավորությամբ, հաղթանակներ տարավ և գրավեց Երևանի ու Նախիջևանի խանությունները։
• Թուրքմենչայի պայմանագրով (1828թ.)
  • Երևանի և Նախիջևանի խանությունները միացվեցին Ռուսաստանին։
  • Պարսկաստանը մեծ ռազմատուգանք վճարեց։
  • Ռուսական կայսրությունը արտոնեց պարսկահայերի ներգաղթը՝ ինչի արդյունքում մոտ 50,000 հայեր տեղափոխվեցին Արևելյան Հայաստան։

---

Ռուս-թուրքական պատերազմներ

3. 1806 – 1812թ. Ռուս-թուրքական պատերազմ

• Պատերազմի հիմնական պատճառը Օսմանյան կայսրության և Ռուսաստանի միջև Բալկաններում և Կովկասում ազդեցության համար պայքարն էր։
• Ռուսները ռազմական գործողություններ իրականացրին Մոլդովայի, Վալախիայի, ինչպես նաև Սև ծովի ափամերձ շրջաններում։
• Բուխարեստի պայմանագրով (1812թ.)
  • Բեսարաբիան անցավ Ռուսաստանին։
  • Օսմանյան կայսրությունը պարտավորվեց բարելավել քրիստոնյա հպատակների վիճակը։

4. 1828 – 1829թ. Ռուս-թուրքական պատերազմ

• Ռուսական բանակը կրկին գլխավորում էր զորավար Իվան Պասկևիչը, ով մեծ հաղթանակներ տարավ Անդրկովկասում։
• Ռուսները գրավեցին Ախալցխան, Ախալքալաքը և Կարսը։
• Պատերազմը ավարտվեց Ադրիանուպոլսի պայմանագրով (1829թ.), որով.
  • Օսմանյան կայսրությունը ճանաչեց ռուսական վերահսկողությունը Վրաստանի և Արևելյան Հայաստանի նկատմամբ։
  • Ռուսական զորքերը մուտք գործեցին Բալկաններ, ստիպելով թուրքերին բանակցել։

5. 1877 – 1878թ. Ռուս-թուրքական պատերազմ

• Պատերազմի հիմնական պատճառն Օսմանյան կայսրությունում քրիստոնյա ժողովուրդների՝ հատկապես բուլղարների, հայերի և սերբերի ծանր վիճակն էր։
• Պատերազմի ընթացքում ռուսական բանակը, բուլղար ապստամբների աջակցությամբ, ջախջախեց թուրքական ուժերին։
• Սան Ստեֆանոյի պայմանագրով (1878թ.)
  • Բուլղարիան, Սերբիան և Ռումինիան ձեռք բերեցին անկախություն։
  • Հայերի համար նախատեսվում էր բարեփոխումների իրականացում Արևմտյան Հայաստանում։
• Սակայն պայմանագիրը վերանայվեց Բեռլինի վեհաժողովում, որտեղ
  • Հայկական հարցը մնաց անլուծելի։
  • Օսմանյան կայսրությունը խոստացավ բարեփոխումներ իրականացնել Արևմտյան Հայաստանում, բայց պարտավորությունները մնացին թղթի վրա։

---

Արևելյան հարց – Հայկական հարց

6. Արևելյան հարցը

• «Արևելյան հարց» ասելով՝ նկատի ունեին Օսմանյան կայսրության անկմանը և եվրոպական տերությունների՝ նրա հողերը բաժանելու շահերը։
• 19-րդ դարում Ռուսաստանը, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան և Ավստրիան ներգրավվեցին այս գործընթացում՝ փորձելով իրենց ազդեցությունը տարածել Բալկաններում և Մերձավոր Արևելքում։

Հայկական հարցը

• Հայկական հարցը Արևելյան հարցի մի մասն էր և վերաբերում էր արևմտահայության իրավունքներին ու անվտանգության խնդիրներին։
• 1878թ. Բեռլինի վեհաժողովի ընթացքում հայ պատվիրակները փորձեցին հասնել ինքնավարության, սակայն եվրոպական տերությունները հիմնականում անտարբեր գտնվեցին։

---

Խրիմյան Հայրիկ

7. Խրիմյան Հայրիկ (1820 – 1907թ.)

• Հայ հոգևորական, հասարակական և քաղաքական գործիչ։
• Մեծ դեր խաղաց հայկական մշակույթի զարգացման, ազգային ինքնության պահպանման գործում։

ԲԵՌԼԻՆԻ ՎԵՀԱԺՈՂՈՎԸ (1878Թ.) ԵՒ «ՊՂՆՁԵ ԿԱԹՍԱ» ՃԱՌ

• 1878թ. Բեռլինի վեհաժողովին Խրիմյան Հայրիկը հայկական պատվիրակության ղեկավարն էր։
• Նա ներկայացրեց հայերի իրավունքների հարցը և պահանջեց Արևմտյան Հայաստանի ինքնավարություն։
• Սակայն հայկական հարցը անտեսվեց՝ ի տարբերություն Բալկանյան երկրների։
• Վերադառնալով՝ նա հայտնի «Պղնձե կաթսա» ճառում համեմատեց հայերին և բուլղարներին՝ ասելով.
  • «Երբ մենք ձեռքներս մեկնեցինք մեզ համար ազատության ապուր վերցնելու, մեր գդալները թղթից էին, և դրանք այրվեցին պղնձե կաթսայի մեջ, մինչդեռ բուլղարների գդալները պղնձից էին, ուստի նրանք իրենց բաժինը վերցրին»։

ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԻ ԱՌԱՋՆՈՐԴ ԵՒ ՄԱՅՐ ԱԹՈՌԻ ԿԱԹՈՂԻԿՈ

• 1892թ. ընտրվեց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։
• Ակտիվորեն պայքարեց հայ ժողովրդի իրավունքների համար և խրախուսեց ազգային կրթության զարգացումը։
• Մահացավ 1907թ., բայց նրա ժառանգությունը մնաց որպես հայ ազգի պայքարի խորհրդանիշ։

բ) t + k + t — k = 4 + 8
2t= 12
t=12:2= 6
k=4-6=-2
դ) 12x-8y-12x+15y = 40-12
7y = 28
y = 4
3x=10+8
3x=18
x=6
զ) 6c-9d-5c+9d = 111-103
c = 8
48-9d=111
-9d=111-48=63
-d=7
d=-7

բ) 5x-5y+7x+5y=-40+16
12x=-24
x=-2
-y=-8-(-2)
-y=-6
y=6
դ)6a+b-6a-4b=-39-(-30)
-3b=-9
b=3
6a=-39-3
6a=-42
a=-7
զ)12x-3y-12x+2y=-3+2
-y=-1
y=1
6x+y=1
x=1-1=0

Սևան — x օր
Դիլիջան — y օր
{x+y=7
{20000x+22000y=150000
20000x+20000y-20000x+22000y=150000-140000
2000y=10000
y=5
x=7-5
x=2
Պատ․՝ 2 օր Սևանում, 5 օր Դիլիջանում

31կգ — x պարկ
46 կգ- y պարկ
{x+y=50
{31x+46y=2000
31x+31y-31x-46y=1550-2000
31y-46y=-9y
-15y=-450
y=30
x=50-30=20
Պատ․՝20 պարկ 31կգ-անոց, և 30 պարկ 46կգ-անոց

BD=4

DC=8

հ²=√BD*DC=8*4=32

h=√32=√16*2=4√2

AD=h

DC=h-2

BD=h+3

h²=h+3⋅h-2=h-6=0

h²-h²-2h-3h=-6

-2h-3h=-6

-h=-6

h=6

h-2=4

h+3=9

<AMD=90^o

MK=AB=4

4²=x*(10-x)

16=10x-x²

x²+10x-16=0

D=100-64=36

x₁=-10+6/2=-2

x₂=-10-6/2=8

<CHA=90

CH-x

AC=6

CH²=27

CH=√27

27=3*HB

HB=9

AB=9+3=12

CH²=AH*HB

CH²=5/4 AH²

AH/HB=4/5

5AH=4HB

HB=5/4 AH

AC²=AH²+CH²

AC²=AH²+5/4 AH²

AC²=9/4 AH²

36*4/9=AH²=16

AH=4

HB=5/4*A=5 դմ

AB=AH+HB=4+5=9 դմ