Հասմիկ Մելքոնյանի ուսումնական բլոգ

Ռուս-պարսկական և Ռուս-թուրքական պատերազմներ, պայմանագրեր

1. 1804 – 1813թ. Ռուս-պարսկական առաջին պատերազմ

• Պատերազմը սկսվեց, երբ Ռուսական կայսրությունը և Պարսկաստանը պայքարում էին Կովկասի հողերի համար։
• Ռուսները արշավանքներ իրականացրին դեպի Երևանի խանություն, Ղարաբաղ և Շիրվան։
• Պարսիկները պարտություն կրեցին և 1813թ. կնքվեց Գյուլիստանի պայմանագիրը, որով.
  • Ղարաբաղի, Գանձակի, Շիրվանի, Շաքիի, Թալիշի և Դաղստանի խանությունները անցան Ռուսաստանին։
  • Պարսկաստանը զրկվեց Կասպից ծովում նավատորմ ունենալու իրավունքից։

2. 1826 – 1828թ. Ռուս-պարսկական երկրորդ պատերազմ

• Պարսիկները փորձում էին հետ բերել նախորդ պատերազմում կորցրած տարածքները։
• Ռուսական բանակը, զորավար Իվան Պասկևիչիգլխավորությամբ, հաղթանակներ տարավ և գրավեց Երևանի ու Նախիջևանի խանությունները։
• Թուրքմենչայի պայմանագրով (1828թ.)
  • Երևանի և Նախիջևանի խանությունները միացվեցին Ռուսաստանին։
  • Պարսկաստանը մեծ ռազմատուգանք վճարեց։
  • Ռուսական կայսրությունը արտոնեց պարսկահայերի ներգաղթը՝ ինչի արդյունքում մոտ 50,000 հայեր տեղափոխվեցին Արևելյան Հայաստան։

---

Ռուս-թուրքական պատերազմներ

3. 1806 – 1812թ. Ռուս-թուրքական պատերազմ

• Պատերազմի հիմնական պատճառը Օսմանյան կայսրության և Ռուսաստանի միջև Բալկաններում և Կովկասում ազդեցության համար պայքարն էր։
• Ռուսները ռազմական գործողություններ իրականացրին Մոլդովայի, Վալախիայի, ինչպես նաև Սև ծովի ափամերձ շրջաններում։
• Բուխարեստի պայմանագրով (1812թ.)
  • Բեսարաբիան անցավ Ռուսաստանին։
  • Օսմանյան կայսրությունը պարտավորվեց բարելավել քրիստոնյա հպատակների վիճակը։

4. 1828 – 1829թ. Ռուս-թուրքական պատերազմ

• Ռուսական բանակը կրկին գլխավորում էր զորավար Իվան Պասկևիչը, ով մեծ հաղթանակներ տարավ Անդրկովկասում։
• Ռուսները գրավեցին Ախալցխան, Ախալքալաքը և Կարսը։
• Պատերազմը ավարտվեց Ադրիանուպոլսի պայմանագրով (1829թ.), որով.
  • Օսմանյան կայսրությունը ճանաչեց ռուսական վերահսկողությունը Վրաստանի և Արևելյան Հայաստանի նկատմամբ։
  • Ռուսական զորքերը մուտք գործեցին Բալկաններ, ստիպելով թուրքերին բանակցել։

5. 1877 – 1878թ. Ռուս-թուրքական պատերազմ

• Պատերազմի հիմնական պատճառն Օսմանյան կայսրությունում քրիստոնյա ժողովուրդների՝ հատկապես բուլղարների, հայերի և սերբերի ծանր վիճակն էր։
• Պատերազմի ընթացքում ռուսական բանակը, բուլղար ապստամբների աջակցությամբ, ջախջախեց թուրքական ուժերին։
• Սան Ստեֆանոյի պայմանագրով (1878թ.)
  • Բուլղարիան, Սերբիան և Ռումինիան ձեռք բերեցին անկախություն։
  • Հայերի համար նախատեսվում էր բարեփոխումների իրականացում Արևմտյան Հայաստանում։
• Սակայն պայմանագիրը վերանայվեց Բեռլինի վեհաժողովում, որտեղ
  • Հայկական հարցը մնաց անլուծելի։
  • Օսմանյան կայսրությունը խոստացավ բարեփոխումներ իրականացնել Արևմտյան Հայաստանում, բայց պարտավորությունները մնացին թղթի վրա։

---

Արևելյան հարց – Հայկական հարց

6. Արևելյան հարցը

• «Արևելյան հարց» ասելով՝ նկատի ունեին Օսմանյան կայսրության անկմանը և եվրոպական տերությունների՝ նրա հողերը բաժանելու շահերը։
• 19-րդ դարում Ռուսաստանը, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան և Ավստրիան ներգրավվեցին այս գործընթացում՝ փորձելով իրենց ազդեցությունը տարածել Բալկաններում և Մերձավոր Արևելքում։

Հայկական հարցը

• Հայկական հարցը Արևելյան հարցի մի մասն էր և վերաբերում էր արևմտահայության իրավունքներին ու անվտանգության խնդիրներին։
• 1878թ. Բեռլինի վեհաժողովի ընթացքում հայ պատվիրակները փորձեցին հասնել ինքնավարության, սակայն եվրոպական տերությունները հիմնականում անտարբեր գտնվեցին։

---

Խրիմյան Հայրիկ

7. Խրիմյան Հայրիկ (1820 – 1907թ.)

• Հայ հոգևորական, հասարակական և քաղաքական գործիչ։
• Մեծ դեր խաղաց հայկական մշակույթի զարգացման, ազգային ինքնության պահպանման գործում։

ԲԵՌԼԻՆԻ ՎԵՀԱԺՈՂՈՎԸ (1878Թ.) ԵՒ «ՊՂՆՁԵ ԿԱԹՍԱ» ՃԱՌ

• 1878թ. Բեռլինի վեհաժողովին Խրիմյան Հայրիկը հայկական պատվիրակության ղեկավարն էր։
• Նա ներկայացրեց հայերի իրավունքների հարցը և պահանջեց Արևմտյան Հայաստանի ինքնավարություն։
• Սակայն հայկական հարցը անտեսվեց՝ ի տարբերություն Բալկանյան երկրների։
• Վերադառնալով՝ նա հայտնի «Պղնձե կաթսա» ճառում համեմատեց հայերին և բուլղարներին՝ ասելով.
  • «Երբ մենք ձեռքներս մեկնեցինք մեզ համար ազատության ապուր վերցնելու, մեր գդալները թղթից էին, և դրանք այրվեցին պղնձե կաթսայի մեջ, մինչդեռ բուլղարների գդալները պղնձից էին, ուստի նրանք իրենց բաժինը վերցրին»։

ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԻ ԱՌԱՋՆՈՐԴ ԵՒ ՄԱՅՐ ԱԹՈՌԻ ԿԱԹՈՂԻԿՈ

• 1892թ. ընտրվեց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։
• Ակտիվորեն պայքարեց հայ ժողովրդի իրավունքների համար և խրախուսեց ազգային կրթության զարգացումը։
• Մահացավ 1907թ., բայց նրա ժառանգությունը մնաց որպես հայ ազգի պայքարի խորհրդանիշ։

բ) t + k + t — k = 4 + 8
2t= 12
t=12:2= 6
k=4-6=-2
դ) 12x-8y-12x+15y = 40-12
7y = 28
y = 4
3x=10+8
3x=18
x=6
զ) 6c-9d-5c+9d = 111-103
c = 8
48-9d=111
-9d=111-48=63
-d=7
d=-7

բ) 5x-5y+7x+5y=-40+16
12x=-24
x=-2
-y=-8-(-2)
-y=-6
y=6
դ)6a+b-6a-4b=-39-(-30)
-3b=-9
b=3
6a=-39-3
6a=-42
a=-7
զ)12x-3y-12x+2y=-3+2
-y=-1
y=1
6x+y=1
x=1-1=0

Սևան — x օր
Դիլիջան — y օր
{x+y=7
{20000x+22000y=150000
20000x+20000y-20000x+22000y=150000-140000
2000y=10000
y=5
x=7-5
x=2
Պատ․՝ 2 օր Սևանում, 5 օր Դիլիջանում

31կգ — x պարկ
46 կգ- y պարկ
{x+y=50
{31x+46y=2000
31x+31y-31x-46y=1550-2000
31y-46y=-9y
-15y=-450
y=30
x=50-30=20
Պատ․՝20 պարկ 31կգ-անոց, և 30 պարկ 46կգ-անոց

BD=4

DC=8

հ²=√BD*DC=8*4=32

h=√32=√16*2=4√2

AD=h

DC=h-2

BD=h+3

h²=h+3⋅h-2=h-6=0

h²-h²-2h-3h=-6

-2h-3h=-6

-h=-6

h=6

h-2=4

h+3=9

<AMD=90^o

MK=AB=4

4²=x*(10-x)

16=10x-x²

x²+10x-16=0

D=100-64=36

x₁=-10+6/2=-2

x₂=-10-6/2=8

<CHA=90

CH-x

AC=6

CH²=27

CH=√27

27=3*HB

HB=9

AB=9+3=12

CH²=AH*HB

CH²=5/4 AH²

AH/HB=4/5

5AH=4HB

HB=5/4 AH

AC²=AH²+CH²

AC²=AH²+5/4 AH²

AC²=9/4 AH²

36*4/9=AH²=16

AH=4

HB=5/4*A=5 դմ

AB=AH+HB=4+5=9 դմ

«Նյութը բաղկացած է փոքրագույն մասնկներից,որոնց միջև արանքներ կան»,նման ենթադրությունները գիտության մեջ անվանում են վարկածներ:Վարկածների իրավացիությունը ստուգվում է փորձերով :

Փորձ 1

Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր.2 սրվակ,մանր ավազ,ջուր,կալիումի պերմանգանատ.սրվակների համար նախատեսված պատվանդան։

Աշխատանքի ընթացքը. սրվակները դիր պատվանդանին և նրանց մեջ լցրու կեսից մի քիչ շատ ավազ մեկի մեջ,իսկ մյուսի մեջ,նույն քանակությամբ կալիումի պերմանգանատի լուծույթ:Ուշադրություն դարձրու 2 սրվակնում եղած ջրի և ավազի մակարդակներին և գրիր, թե ինչ ես կարծում,եթե 2 սրվակներ պարունակությունները դատարկես՝ լցնես մեկը մյուսի վրա,ի՞նչ տեղի կունենա ,կտեղավորվի՞ երկուսի պարունակությունը մեկ սրվակում ամբողջությամբ,թե՞ կթափվի:

1.Ենթադրությունդ գրառիր ,մինչև փորձի կատարումը:

2.Այժմ կատարիր փորձը,այսինքն ներկված ջուրը զգուշությամբ և դանդաղ լցրու ավազի վրա,և նկարագրիր փորձի արդյունքը:

3.Ինչ տեղի ունեցավ ներկված ջրի հետ՝տեղավորվե՞ց երկրորդ սրվակի մեջ:

Եզրակացություն.համարո՞ւմ ես ,որ այս փորձով ապացուցվեց վարկածի իրավացիությունը:

Բացատրիր փորձի արդյունքը,արա եզրակացություն,տեսանկարիր փորձը դիր քո բլոգում,հղումը ուղարկիր ինձ ՝g.mkhitaryan@mskh.am

Փորձ 2

Անհրածեշտ սարքեր և նյութեր-բարակ ,երկար սրվակ,պղնձարջասպ,կալիումի պերմանգանատ,ջուր,թել,2լաբորատոր բաժակ:

Աշխատանքի ընթացքը.պղնձարջասպով և ջրով , լաբորատոր բաժակի մեջ պատրաստիր պղնձարջասպի խիտ լուծույթ,մեկ ուրիշ լաբորատոր բաժակի մեջ՝ կալիումի պերմանգանատի ջրային լուծույթ:Այնուհետև երկար սրվակի մեջ,նախ լցրու պղնձարջասպի խիտ լուծույթը,որից հետո նրա վրա զգուշությամբ ավելացրու ներկված ջուրը:

Սրվակի արտաքին մասից թելով կապիր սրվակի մեջ լցված երկու լուծույթների վերին մակարդակը:Այժմ բութ մատով փակիր սրվակի բերանը ,թափահարիր այնպես,որ այդ երկու լուծույթները լավ խառնվեն,լուծույթը դառնա համասեռ:Մի քանի րոպե թող խառնուրդը հանդարտվի:Ուշադիր նայիր սրվակին՝հատկապես արտաքինից կապված թելի և սրվակի մեջ գտնվող խառնուրդի մակարդադակին:Պատասխանիր հետևյալ հարցերին.

1.Ի՞նչ տեղի ունեցավ սկզբնական և վերջնական մակարդակների հետ

2.Ինչպե՞ս կբացատրես փորձի նման արդյունքը

3.Քո պատկերացմամբ ի՞նչ կառուցվածք ունեն նյութերը

Եզրակացություն՝համարո՞ւմ ես ,որ այս փորձով ապացուցվեց վարկածի իրավացիությունը:

Տեսանկարիր փորձը դիր քո բլոգում,հղումը ուղարկիր ինձ ՝g.mkhitaryan@mskh.am

Փորձ 3

Անհրածեշտ սարքեր և նյութեր-երեք սրվակ,սրվակների պատվանդան,ջուր,կալիումի պերմանգանատ

Աշխատանքի ընթացքը. առաջին սրվակի մեջ ջուր լցրու,մեջը լցրու կալիումի պերմանգանատի բյուրեղներ,մատով փակիր սրվակի բերանը ,թափահարիր,ստացիր համասեռ լուծույթ:Այնուհետև ներկված լուծույթից մի քիչ լցրու երկրորդ սրվակի մեջ, և վրան ավելացրու մաքուր ջուր:Այժմ երկրորդ սրվակից մի քիչ ներկված ջուր լցրու երրորդ սրվակի մեջ և նորից վրան ավելացրու մաքուր ջուր:ՈՒշադիր նայիր կատարված փորձին(երեք սրվակներին) և պատասխանիր հետևյալ հարցերին։Արա եզրակացություն.

1.համեմատիր առաջի , երկրորդ, երրորդ սրվակների ներկված լուծույթների գույները՝ո՞ր սրվակում եղած լուծույթն էավելի թույլ ներկված և ինչո՞ւ

2.քո պատկերացմամբ ի՞նչ կառուցվածք ունեն այս նյութերը,ինչպե՞ս են կոչվում այդ փոքրագույն մասնիկները,որոնցից բաղկացած են այդ նյութերը

3.կատարված փորձի դիտարկումներից ,ի՞նչ կարող ես ասել մոլեկուլների չափերի մասին և իրար նկատմամբ դասավորվածության մասին

Եզրակացություն.համարո՞ւմ ես ,որ այս փորձով ապացուցվեց վարկածի իրավացիությունը

Տեսանկարիր փորձը դիր քո բլոգում,հղումը ուղարկիր ինձ ՝g.mkhitaryan@mskh.am

Փորձ 4

Անհրածեշտ սարքեր և նյութեր-սրվակ,ջեռուցիչ,ներկված նյութ

Աշխատանքի ընթացքը.սրվակի մեջ կիսով չափ լցնել ներկված ջուր և այն հարմարացնել ջեռուցչի մեջ ,միացնել ջեռուցիչը և ուշադիր նայել կատարվող փորձին և պատասխանել հետևյալ հարցերին.

1.ի՞նչ է տեղի ուննում սրվակի մեջ լցված գունավոր հեղուկի մակարդակի հետ

2.ինչպե՞ս է փոփոխվում հեղուկի ծավալը, ջերմաստիճանից կախված

3.բացատրել նրա ծավալի մեծանալը

Եզրակացություն.ի՞նչ եզրակացության եկար փորձից

ա) -x+y+x+y=7+1
y+y=7+1
2y=8
y=4
գ)-4a+5b+4a+6b=17-6
5b+6b=17-6
11b=11
b=1
ե)m+4n-m+10n=-4-16
4n-10n=-4-16=-20
-6n=-20
6n=20
n=20/6

ա)3x+3y-3x+4y=6+15
3y-4y=6+15
y=21
ե)4x+20y-4x+3y=44+24
20y-3y=68
17y=68
y=68/17

{ 8x + 6y = 378000

{ 6x + 9y = 333000

48x + 6y — 48x + 9y = 333000 — 378000

-3y = -45000

y = 15000

6x = 9 x 15000

6x = 135000

x = 22500

ա) -x+y+x+y=7+1
y+y=7+1
2y=8
y=4
գ)-4a+5b+4a+6b=17-6
5b+6b=17-6
11b=11
b=1
ե)m+4n-m+10n=-4-16
4n-10n=-4-16=-20
-6n=-20
6n=20
n=20/6

ա)3x+3y-3x+4y=6+15
3y-4y=6+15
y=21
ե)4x+20y-4x+3y=44+24
20y-3y=68
17y=68
y=68/17

{ 8x + 6y = 378000

{ 6x + 9y = 333000

48x + 6y — 48x + 9y = 333000 — 378000

-3y = -45000

y = 15000

6x = 9 x 15000

6x = 135000

x = 22500

բ) 2x — 2y + 3y + 21 = 16
8x — 3x + 5 = -6 — y — 3
2x + y = -5
y = -14 — 5x
2x — 14 — 5x = -5
-3x = 9
x = -3
y = -14 — 5 (-3) = 1
(-3 ; 1)

դ) 3a + 3 = 3 — 2b
4b + 8 = 6 — 5a
2b = — 3a
b = -3a/2
4 (-3a/2) + 8 — 6 + 5a = 0
-6a + 8 — 6 + 5a = 0
a = -2
b = -3 x (-2)/2 = 3

զ)y — 1 = 6x + 6y
7y + 28 — y — 2 = 0
5y = -6x — 1
6y = -26
y = -4.3
6x = -1 — 5y
6x = -1 — 5 (-4.3) = -1 + 21.5 = 20.5
x = 3.4

(3.4 ; -4.3)

բ) 5x — y = 11
4x + 3y = 24
y = 5x — 11
4x + 3 (5x — 11) = 24
4x + 15x — 33 = 24
19x = 57x = 3
y = 5 x 3 — 11 = 15 — 11 = 4

(3 ; 4)

դ) x — 10 = 20
-6x + y = -111
x = 20 + 10 = 30
-6 x 30 + y = -111
y = -111 + 180 = 69

(30; 69)

բ) 5x = -15
x = -3

2z — 3 (-3) = 13

2z = 4

z = 4/2 = 2

(-3 ; 2)

դ) 3u = 1 — 7v
14v + 2 (1 — 7v) = 5

14v + 2 — 14v = 5

0 = 3

Լուծում չկա

զ) a = 0.3b + 0.1
1.5 (0.3b + 0.1) + 0.4b = 2.7

0.45b + 0.15 + 0.4b = 2.7

0.85b = 2.55

b = 3

a = 0.3 x 3 + 0.1 = 1

(1 ; 3)